Υψώνοντας τείχη

Από τα τείχη της Τροίας μέχρι το Σινικό Τείχος και από το Τείχος του Βερολίνου μέχρι το Wall των Πινκ Φλόιντ, η ανθρωπότητα είναι εξαιρετικά εξοικειωμένη με την έννοια του φράχτη, του διαχωριστικού μέσου, που κρατάει εκτός και απομακρύνει κάθε ξένο, απειλητικό, ενοχλητικό και διαφορετικό (εισβολέα, γείτονα, περίεργο, κ.λ.π.). Τα τείχη σε όλο τον κόσμο όχι μόνο δε μειώνονται, αλλά αντίθετα πολλαπλασιάζονται και γίνονται όλο και πιο εξελιγμένα. Δε μιλάμε μόνο για κατασκευάσματα από μπετόν και πέτρες αλλά για τεράστια συρματοπλέγματα πολλών επιπέδων ου μην αλλά και για ηλεκτρονικά τείχη, που εμποδίζουν την ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση των ιδεών. Φυσικά υπάρχουν όπως πάντα ανά τους αιώνες και τώρα πολύ περισσότερο τα αόρατα τείχη του εθνικισμού και του ρατσισμού, που οδηγούν εκατομμύρια ανθρώπους στη γκετοποίηση και το περιθώριο.

O Τιμ Μάρσαλ είναι διπλωματικός συντάκτης του Sky News και έχει μακρά θητεία ως πολεμικός ανταποκριτής σε χώρες όπως το Ιράκ, το Αφγανιστάν, η Σερβία, το Κόσοβο, η Βοσνία και ο Λίβανος. Τα βιβλία του διακρίνονται από μια ξεκάθαρη γεωστρατηγική ματιά, εκείνη του ανθρώπου που έζησε μέσα από τα πεδία των συγκρούσεων αυτά που γράφει και όχι παρακολουθώντας τα από την τηλεόραση. Είχα ενθουσιαστεί με το προηγούμενο βιβλίο του με τίτλο «Αιχμάλωτοι της Γεωγραφίας», όπου παρουσιάζει την ιστορική πορεία και το μέλλον χωρών και ηπείρων να υπαγορεύεται εν πολλοίς από τη θέση τους στο χάρτη και τους γείτονές τους (όπως εμείς καλή ώρα…). Το τελευταίο βιβλίο του τιτλοφορείται «Υψώνοντας Τείχη» (αγγλικός τίτλος «Divided») και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Διόπτρα» σε μετάφραση του Δρ. Σπ. Κατσούλα.

Η μεγάλη αξία του βιβλίου αυτού έγκειται στο γεγονός ότι σε κάνει να συν-ειδητοποιήσεις ότι παρά την επελαύνουσα παγκοσμιοποίηση ο κόσμος είναι σήμερα βαθύτατα διαιρεμένος όχι μόνο με την κλασική οικονομική θεώρηση (πλούτος-ένδεια) αλλά και πολιτικά, με φυσικά και ηλεκτρονικά τείχη. Το εμβληματικότερο σύμβολο διαίρεσης του 20ου αιώνα, το Τείχος του Βερολίνου έπεσε το 1989, βάζοντας τέρμα στη μεγάλη παγκόσμια διάκριση των δύο κόσμων και στον Ψυχρό Πόλεμο. Από εκεί και μετά όμως ο καπιταλισμός, ως νικητής του πολέμου αυτού δημιούργησε άλλα τείχη, που μπροστά τους εκείνο του Βερολίνου μοιάζει σήμερα παιχνιδάκι. Αρκεί μια ματιά στη σημερινή Ευρώπη, που θέλοντας να αντιμετωπίσει τις μεταναστευτικές και προσφυγικές μετακινήσεις, αλλά και για πολιτικούς λόγους, βρίσκεται με αμέτρητα χιλιόμετρα φραχτών στα σύνορα Σερβίας-Ουγγαρίας, Αυστρίας-Σλοβενίας, Σουηδίας-Δανίας, Βαλτικών Χωρών-Ρωσίας, Ισπανίας-Μαρόκου και Ελλάδας-Τουρκίας στον Έβρο. Έξω από την Ευρώπη φράχτες χωρίζουν τα Εμιράτα από το Ομάν, το Κουβέιτ από το Ιράκ, Ιράν-Ιράκ, Πακιστάν-Ιράν. Το Ουζμπεκιστάν έχει κλειστεί ολόγυρα με τους πέντε γείτονές του και μάλιστα με νάρκες (ο λόγος της φοβίας αυτής άγνωστος, προφανώς η παράνοια του Προέδρου του). Εννοείται τείχος μίσους χωρίζει Ινδία με Πακιστάν αλλά και Μπαγκλαντές, ενώ η Μαλαισία έχει οχυρωθεί έναντι της Ταϊλάνδης και του Μπρουνέι, η Βόρεια με τη Νότια Κορέα εδώ και πολλές δεκαετίες χωρίζονται από την περίφημη αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη του Κορεατικού Πολέμου. Στην Αφρική τείχη έχουν υψώσει γύρω από τη Ζιμπάμπουε όλες οι γειτονικές της χώρες (Ν.Αφρική, Μποτσουάνα, Ζάμπια), φοβούμενες μαζική μετανάστευση του εξαθλιωμένου πληθυσμού της, αλλά και η Μοζαμβίκη με τη Ν.Αφρική.

Τα τείχη, που προκάλεσαν τη μεγαλύτερη αντίδραση είναι το υπαρκτό τείχος, που χωρίζει το Ισραήλ από τη Λωρίδα της Γάζας αλλά και το ανύπαρκτο μέχρι τώρα τείχος, που σχεδιάζει να χτίσει ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στα σύνορα με το Μεξικό. Το πρώτο έχει οδηγήσει με ωμό τρόπο στον αποκλεισμό των παλαιστινίων κατοίκων της Λωρίδας της Γάζας από τον έξω κόσμο με τη δικαιολογία τις τρομοκρατικές επιθέσεις κατά του Ισραήλ. Το δεύτερο, είναι αποτέλεσμα του φόβου των λευκών Αμερικανών, ότι κάποια μέρα θα είναι μειοψηφία στις ΗΠΑ αν δε σταματήσουν τη ροή μεταναστών από τη Λατινική Αμερική και ειδικά το Μεξικό, με το οποίο υπάρχει και το επιπλέον πρόβλημα της διακίνησης τεραστίων ποσοτήτων ναρκωτικών προς την αδηφάγο αμερικανική «αγορά». Αν το τείχος αυτό είναι ακόμη «στα χαρτιά» οφείλεται εν πολλοίς πέρα από τις αντιδράσεις, που έχει ξεσηκώσει και στο γεγονός ότι είναι εξαιρετικά πολυδάπανη η κατασκευή του (μερικές εκατοντάδες δις δολλάρια…).

Το τείχος στη Λωρίδα της Γάζας

Ιδιαίτερη μνεία γίνεται για τη σύγχρονη αναδυόμενη υπερδύναμη, την Κίνα. Μπορεί η Κίνα να έχει ανοίξει διάπλατα στο οικονομικό πεδίο, όμως σε εκείνο των ελευθεριών για τους πολίτες της κινείται στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση. Το Μεγάλο Σινικό Τείχος βρίσκεται φυσικά στη θέση του για να θυμίζει ότι κατασκευάστηκε για να κρατήσει μακριά τους εισβολείς από το βορρά (χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία, όπως αποδείχθηκε). Στη σύγχρονη εποχή όμως έχει και…παρέα, που δεν είναι άλλη από αυτό που αποκλήθηκε το «Μεγάλο Σινικό Ηλεκτρονικό Τείχος», ένα κολοσσιαίο σύστημα απόλυτου ελέγχου των επικοινωνιών και του διαδικτύου των Κινέζων πολιτών. Η κινεζική κυβέρνηση ονομάζει «Χρυσή Ασπίδα» και ανοικτά δηλώνει ότι υπάρχει για την προστασία των πολιτών της από «επιζήμιες ιδέες» όπως η δημοκρατία, η ελευθερία του λόγου και η μη ελεγχόμενη κουλτούρα. Έτσι στην Κίνα δεν υπάρχει πρόσβαση στο Facebook, το YouTube, το Google, το Twitter, το Amazon (υπάρχουν κινεζικά υποκατάστατά τους) και σε ιστοσελίδες όπως των Time, Economist, Le Monde, Διεθνούς Αμνηστίας κ.λ.π. Αν και δεν αναφέρεται στο βιβλίο, θα πρόσθετα το ανάλογο «τείχος παρακολούθησης» που αποκαλύφθηκε από τον Έντουαρντ Σνόουντεν ότι υπάρχει και στις ΗΠΑ μετά την 9/11/2001.

Τέλος, σημαντική αναφορά γίνεται και στην πατρίδα του συγγραφέα, το Ηνωμένο Βασίλειο, που φιλοξενεί ένα από τα πιο γνωστά τείχη της ιστορίας, εκείνο του Αδριανού, που χώριζε την Αγγλία από τη Σκωτία στη ρωμαϊκή εποχή. Σήμερα που το Brexit είναι πραγματικότητα, αναζωπυρώνονται οι διαιρέσεις των περιοχών του Ηνωμένου Βασιλείου και πλέον το «τείχος» εγείρεται μεταξύ Βόρειας Ιρλανδίας και Ιρλανδίας, στο μοναδικό χερσαίο σύνορο του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ήδη βέβαια υπάρχουν φυσικά τείχη που χωρίζουν τις γειτονιές Καθολικών και Προτεσταντών στο Μπέλφαστ….

Τείχος που χωρίζει γειτονιές Καθολικών-Προτεσταντών στο Μπέλφαστ της Β.Ιρλανδίας

Τα τείχη στην αρχαιότητα χρησίμευαν στην άμυνα από τις εξωτερικές απειλές πόλεων και περιοχών. Σήμερα τα δημιουργούν κατά κύριο λόγο ο εθνικισμός, ο ρατσισμός και η πολιτική της περιχαράκωσης της ταυτότητας, όπως επίσης και η ανάγκη ελέγχου των πολιτών. Το βιβλίο του Τιμ Μάρσαλ μας προσφέρει μια ιδιαίτερα χρήσιμη πλην σκληρά ρεαλιστική οπτική του σύγχρονου κόσμου και ταυτόχρονα μια δυστοπική προοπτική για το μέλλον, όπου οι φράχτες και τα τείχη -ορατά και αόρατα- προβλέπεται να πολλαπλασιαστούν. Ήδη η πανδημία του covid-19 μας έδωσε μια καλή πρόγευση για το πόσο δύσκολο θα είναι στο μέλλον να τα υπερκεράσουμε.

To Τείχος της Μελίγια στα σύνορα Ισπανίας-Μαρόκου

Με το βλέμμα στο Διάστημα

International_Space_Station_pillars

Με αφορμή το πρόσφατη παγκόσμια καραντίνα και τον περιορισμό όλων μας σε χώρους μικρότερους από εκείνους που έχουμε συνηθίσει, είναι ενδιαφέρον να μάθουμε την εμπειρία ανθρώπων, που ζουν σε τέτοιες συνθήκες για μεγάλα διαστήματα. Μπορώ να σκεφτώ όσους ζουν και εργάζονται σε πλοία και υποβρύχια, τους φυλακισμένους και βεβαίως τη μικρή ομάδα των ανθρώπων, που ζουν στο Διάστημα, δηλαδή τους αστροναύτες και κοσμοναύτες. Tα διαστημικά ταξίδια ήταν για τη γενιά μου ένα ορόσημο, που την κορύφωσή του ζήσαμε το καλοκαίρι του 1969, όταν ο Νηλ Άρμστρονγκ και ο Μπαζ Ολντριν πάτησαν στην επιφάνεια της Σελήνης. Θυμάμαι ακόμη να έχω σχολικά τετράδια με τους αστροναύτες και τη σεληνάκατο στο εξώφυλλο και να βλέπουμε στις τηλεοράσεις την ασπρόμαυρη εικόνα από τη σεληνιακή επιφάνεια. Βλέποντας τις ίδιες σκηνές εμπνεύστηκαν και έγιναν αστροναύτες οι συγγραφείς των δύο βιβλίων, που έχουν κυκλοφορήσει στην Ελλάδα το τελευταίο διάστημα. Πρόκειται για τον Αμερικανό Σκοτ Κέλι («Αντοχή-Ένας χρόνος στο Διάστημα-Μια ζωή ανακαλύψεων»-εκδόσεις Ροπή-μετάφραση Στέλλα Τσικρικά) και τον Καναδό Κρις Χάντφιλντ («Οδηγός ενός αστροναύτη για τη ζωή στη Γη»-εκδόσεις Πατάκη-μετάφραση Νίκος Αποστολόπουλος).

upl5b430a40401dd

Ο Σκοτ Κέλι είναι ο άνθρωπος με τη μεγαλύτερη συνεχόμενη διαβίωση στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, διάρκειας ενός έτους. Από την άλλη, ο Κρις Χάντφιλντ είναι ο πρώτος Καναδός αστροναύτης και εκείνος, που έκανε για πρώτη φορά ευρύτατη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από το Διάστημα κάνοντας γνωστό στο παγκόσμιο κοινό πολλές άγνωστες πλευρές του τρόπου ζωής σε συνθήκες μηδενικής βαρύτητας. Κοινά τους χαρακτηριστικά είναι ότι ξεκίνησαν ως πιλότοι μαχητικών αεροσκαφών, αρχιδοκιμαστές αεροσκαφών και στη συνέχεια αστροναύτες. Αμφότεροι αντιμετώπισαν κάποιο πρόβλημα υγείας, που παραλίγο θα τους κόστιζε την επιλογή τους ως αστροναυτών. Ο Σκοτ Κέλι επίσης υπήρξε ο ίδιος αντικείμενο μιας σειράς πειραμάτων με αντικείμενο τον ίδιο και το δίδυμο αδελφό του Μαρκ Κέλι, επίσης αστροναύτη. Αμφότεροι έχουν συμμετάσχει σε διαστημικά ταξίδια με το διαστημικό λεωφορείο και στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS).

maxresdefault

Τα δύο βιβλία είναι εν πολλοίς αυτοβιογραφικά των δύο αστροναυτών. Αναφέρονται στα παιδικά τους χρόνια, τις σπουδές τους, την οικογενειακή και προσωπική τους ιστορία, πράγμα, που αναμφίβολα μας βοηθά να κατανοήσουμε το υπόβαθρο ανθρώπων όπως αυτοί, που κάνουν κάτι τόσο ξεχωριστό. Είναι ξεκάθαρο, πως για να γίνει κανείς αστροναύτης χρειάζονται μια σειρά από εξαιρετικά προσόντα σωματικά και πνευματικά. Το ταξίδι και η ζωή στο διάστημα απαιτούν γνώσεις σε βάθος, τεράστια αποθέματα υπομονής, ψυχραιμίας και καθαρής σκέψης, τόλμη σε υπέρτατο βαθμό συνδυασμένη όμως με προσεκτική επιστημονική αντιμετώπιση των καταστάσεων. Ακόμη τέλεια φυσική κατάσταση, η οποία πρέπει να διατηρείται συνεχώς κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης αλλά και του ταξιδιού στο διάστημα. Η εκπαίδευση είναι πολυετής και σκληρή. Ατελείωτες ώρες εκμάθησης συγκεκριμένων διαδικασιών για αντιμετώπιση κάθε πιθανού και απίθανου προβλήματος. Αμέτρητα τεστ ψυχολογικής και σωματικής αντοχής και βέβαια εξοικείωση με την έλλειψη βαρύτητας στο διάστημα, τον παράγοντα που κατά κύριο λόγο υπαγορεύει τον τρόπο ζωής και εργασίας στα διαστημόπλοια και το Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

αρχείο λήψης

Η προσπάθεια για κατάκτηση του Διαστήματος ξεκίνησε μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η πυραυλική τεχνολογία, που ανέπτυξαν οι Ναζί, ήταν η βάση για το μελλοντικό σχεδιασμό. Αν και οι πρώτοι, που απέκτησαν την τεχνολογία αυτή, ήταν οι Αμερικανοί, καθώς μάζεψαν όλους τους Γερμανούς επιστήμονες με επικεφαλής τον Βέρνερ φον Μπράουν, οι Σοβιετικοί ήταν αυτοί που πήραν τα εύσημα της πρωτοπορίας. Με το σχεδιασμό και τη διεύθυνση του μυθικού επιστήμονα Σεργκέι Κορόλεφ, (αφού πρώτα αυτός ανασύρθηκε από τα σταλινικά γκούλαγκ, όπου κρατούνταν), η Σοβιετική Ένωση κατάφερε στη δεκαετία του 1950 να στείλει γύρω από τη Γη δορυφόρο (Σπούτνικ 1), διαστημόπλοιο με ζώο (τη σκυλίτσα Λάικα) και άνθρωπο (Γιούρι Γκαγκάριν).

Yury-A-Gagarin-Sergey-P-Korolyov-space-1961

Μεσούντος του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ ήταν υποχρεωμένες να απαντήσουν, ξεκινώντας τη δική τους κούρσα στη δεκαετία του 1960,        που κατέληξε με το πρόγραμμα «Απόλλων» στην κατάκτηση της Σελήνης. Έκτοτε οι δύο υπερδυνάμεις -ενώ στη Γη ασχολούνταν με τον ανταγωνισμό τους στα πυρηνικά όπλα- όλως περιέργως- στο Διάστημα άρχισαν αργά αλλά σταθερά να προσεγγίζουν.  Στη δεκαετία του 1970 ένα αμερικανικό και ένα σοβιετικό διαστημόπλοιο συνδέθηκαν στον ουρανό πάνω από τη διαιρεμένη τότε Γερμανία, ενώ αργότερα Αμερικανοί αστροναύτες φιλοξενήθηκαν στο σοβιετικό διαστημικό σταθμό «Μιρ».

mir_space_station-e1434405646242

Θεωρώ εξαιρετικά μεγάλης σημασίας για την ιστορία του μέλλοντος την απόφαση για τη δημιουργία του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού. Εκεί οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Ευρώπη, ο Καναδάς και η Ιαπωνία ένωσαν τις δυνάμεις τους και δημιούργησαν αυτή την πολιτεία στο Διάστημα, όπου η ανθρωπότητα ετοιμάζει το επόμενο βήμα της έξω από τη Γη. Μέσα από τα βιβλία των δύο αστροναυτών περιγράφεται πολύ γλαφυρά το ιδιαίτερα εντυπωσιακό γεγονός της απόλυτης ρωσικής κυριαρχίας σε θέματα εκπαίδευσης και μετακίνησης από και προς το Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Οι ΗΠΑ έχουν εκχωρήσει όλα αυτά τα ζητήματα στη Ρωσία εμπιστευόμενες τις παλιές αλλά δοκιμασμένες μεθόδους της. Το πιο θεμελιώδες στοιχείο είναι ότι πλέον εκτοξεύσεις επανδρωμένων αποστολών γίνονται μόνο από το περίφημο Κοσμοδρόμιο στο Μπαϊκονούρ, το οποίο ανήκει στο Καζακστάν, έχει όμως παραχωρηθεί στη Ρωσία μέχρι το 2050. Εκεί μέσα από την ασιατική στέπα, ξεκινούν οι πύραυλοι Σογιούζ για να συναντήσουν το Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Όλοι οι αστροναύτες (αμερικανοί, ευρωπαίοι, ιάπωνες), είναι υποχρεωμένοι να μάθουν και να μιλούν άπταιστα ρωσικά. Πριν την εκτόξευση υποχρεωτικά ακολουθείται πολυήμερη καραντίνα του τριμελούς πληρώματος, που συνήθως είναι δύο Ρώσοι και ένας Αμερικανός ή Ευρωπαίος, καθώς και του αναπληρωματικού πληρώματος, που έχει την ίδια σύνθεση.

iss-2

Η καραντίνα αποσκοπεί στο να τεθούν σε ελεγχόμενο περιβάλλον οι ταξιδιώτες πριν την εκτόξευση. Οι δύο συγγραφείς περιγράφουν διάφορα «γούρια», που τηρούνται απαρέγκλιτα στο Μπαϊκονούρ πριν την εκτόξευση. Ανάμεσα στα πολλά είναι ότι το πλήρωμα ευλογεί ένας ορθόδοξος ιερωμένος, ο οποίος εδώ και πολλά χρόνια είναι ο ίδιος, ο πατήρ Κλήμης, που ραντίζει επίσης με αγίασμα τον πύραυλο. Ακόμη είναι έθιμο-γούρι οι άνδρες αστροναύτες-κοσμοναύτες να … ουρούν για τελευταία φορά πριν εγκαταλείψουν τη Γη στο πίσω δεξιό ελαστικό του λεωφορείου, που τους μεταφέρει στην πλατφόρμα εκτόξευσης. Ο λόγος είναι ότι το ίδιο είχε κάνει ο Γιούρι Γκαγκάριν στην ιστορική του πρώτη διαστημική πτήση.

orthodox-priest-space

Το Σογιούζ είναι τεχνολογικά παμπάλαιο, όπως και οι ρωσικές διαστημικές στολές Σοκόλ, αναγόμενα αμφότερα στη δεκαετία του ’70. Όμως η «Roscosmos» (το αντίστοιχο της NASA) ήταν πάντα της άποψης ότι εάν κάτι λειτουργεί και είναι αποτελεσματικό, το κρατάμε και το χρησιμοποιούμε ακόμη και αν είναι φτηνιάρικο ή ξεπερασμένο. Με έκπληξη οι αστροναύτες από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη διαπιστώνουν ότι ο στολές Σοκόλ σε μερικά σημεία κλείνουν με … λαστιχάκια, όπως αυτά, που τυλίγουν τα τυριά στο σουπερμάρκετ. Αλλά δουλίτσα γίνεται σε κάθε περίπτωση. Η εξυπηρέτηση της NASA από τις εγκαταστάσεις του Μπαϊκονούρ είναι εξαιρετικά «αλμυρή». Η NASA καταβάλει στη Roscosmos (κρατηθείτε) 18 εκ. δολλάρια ημερησίως – ανά αστροναύτη !!! Αυτός είναι ο λόγος που πρόσφατα έπειτα από πολλά χρόνια έγινε εκτόξευση επανδρωμένου πυραύλου Dragon-X από τη Φλόριντα προς το Διαστημικό Σταθμό. Ο Ίλον Μασκ πρέπει να είναι πιο …οικονομικός από τους Ρώσους.

40398158532_a58f2b5e9a_k

Πολυάριθμα επιστημονικά πειράματα εκτελούνται συνεχώς εκεί πάνω σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας, τόσο σε εργαστήρια αλλά και πάνω στους ίδιους τους διαστημικούς επιβάτες. Ο Σκοτ Κέλι περιγράφει γλαφυρά το πως βίωσε ένα ολόκληρο χρόνο στο διάστημα, τις ψυχολογικές και σωματικές του μεταπτώσεις, τον περιορισμό για τόσο μεγάλο διάστημα σε τόσο μικρό χώρο. Επί ένα χρόνο κάθε ημέρα συντηρούσε το κλιματιστικό σύστημα με θρησκευτική ευλάβεια, μια διαδικασία πολύωρη και για γερά νεύρα. Ο Κρις Χάντφιλντ ακόμη αναφέρει εκείνες τις δύο περίφημες  ιστορίες του, όταν ευρισκόμενος σε διαστημικό περίπατο έξω από το Σταθμό το τζάμι του κράνους του γέμισε υδρατμούς και δεν έβλεπε και ακόμη όταν η είσοδος του Σταθμού είχε φρακάρει και δε μπορούσε να επιστρέψει μέσα. Στην πρώτη περίπτωση έλυσε το πρόβλημα με μια βαλβίδα εξαέρωσης που είχε στο κράνος ενώ στη δεύτερη με έναν… ελβετικό σουγιά.

EV2jPkrXYAEhR-n

Οι Ρώσοι κοσμοναύτες διαμένουν σε ξεχωριστό τμήμα του Σταθμού. Συχνά ανταλλάσσουν επισκέψεις με τους αστροναύτες και βεβαίως υπάρχει συνεργασία όποτε υπάρχουν προβλήματα, γενικά όμως ο καθένας κάνει τα δικά του πράγματα. Ο Σκοτ Κέλι λέει πως σε αντίθεση με τους Αμερικανούς αστροναύτες, που έχουν συνέχεια επικοινωνία με τo Κέντρο της  NASA στο Χιούστον και ζητούν βοήθεια και συμβουλές από τη Γη, οι Ρώσοι κοσμοναύτες αποφεύγουν τη συχνή επικοινωνία με τη Μόσχα για βοήθεια και συμβουλές. Ο λόγος είναι ότι έχουν γραμμή να λύνουν τα προβλήματα μόνοι τους, διαφορετικά μπορεί να έχουν διάφορες συνέπειες, κυρίως οικονομικές (πρόστιμα, μείωση αποδοχών κ.λ.π.).

00b-iss-crew-29-10-12-baikonur

Η ζωή στο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό είναι μια πρόβα τζενεράλε για το μέλλον της ανθρωπότητας. Τα επόμενα χρόνια η NASA θα επανέλθει στη Σελήνη με αστροναύτες (πρόγραμμα Artemis) και κάποια στιγμή τα επόμενα 30 χρόνια άνθρωποι θα ταξιδέψουν στον Άρη. Οι αστροναύτες είναι πεπεισμένοι ότι η ανθρωπότητα στο μέλλον πρέπει να αρχίσει να ζει και σε άλλους πλανήτες, καθώς η Γη δε θα μας αντέξει όλους. Λένε ακόμη αυτοί οι λίγοι τυχεροί που είχαν το προνόμιο να δουν αυτό το θέαμα πως η Γη από το διάστημα μοιάζει και είναι ένας οργανισμός, που πάλλεται από ζωή, που αγωνίζεται και αυτός να επιβιώσει μέσα στην μαύρη απεραντοσύνη του Σύμπαντος και που βρίσκει τους τρόπους να αυτο-γιατρεύεται. Τέλος, πως είμαστε απίστευτα τυχεροί που ζούμε πάνω σε αυτό το μοναδικό παράξενο βράχο. Συστήνω ένθερμα προς παρακολούθηση την ομώνυμη σειρά ντοκιμαντέρ «One Strange Rock», στην οποία εμφανίζεται μαζί με άλλους αστροναύτες και ο Κρις Χάντφιλντ, όπως επίσης και τα δύο βιβλία των αστροναυτών, για τα οποία σας μίλησα. 

Better Call Saul – Μια αιρετική όψη της δικηγορίας (και πολλά ακόμη…)

Οι δικηγόροι στον κινηματογράφο και την τηλεόραση έχουν διαχρονικά το δικό τους μερτικό στη μυθοπλασία. Στην ελληνική φιλμογραφία το θέμα δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλές, περιοριζόμενο σε καρικατούρες χαρακτήρων στις κωμωδίες τύπου Νίκου Σταυρίδη («Είμαστε μάνες κύριε Πρόεδρε»-για όσους θυμούνται τη θρυλική ατάκα) και σε πολύ βαρύ δράμα σε άλλες περιπτώσεις (Νίκος Κούρκουλος, Βύρων Πάλλης αλλά και Θάνος Λειβαδίτης στην τηλεόραση). Δε θα έλεγα ότι έχουμε κάποιο αξιομνημόνευτο εγχώριο χαρακτήρα δικηγόρου να κρατήσουμε. Στο παγκόσμιο σινεμά είναι αμέτρητοι οι ρόλοι δικηγόρων, που ερμήνευσαν μεγάλοι ηθοποιοί, όπως ενδεικτικά ο Πωλ Νιούμαν («Ετυμηγορία»), ο Αλ Πατσίνο («Δικαιοσύνη για όλους», «Ο Δικηγόρος του Διαβόλου») και βεβαίως σειρές όπως οι «Δικηγόροι του Λος Άντζελες» και ο «Mάτλοκ» . Το πλαίσιο της μυθοπλασίας γύρω από τα δικαστήρια και τους δικηγόρους έχει να κάνει κυρίως με το αγγλοσαξωνικό σύστημα των ενόρκων, που όπως και να το κάνουμε είναι πιο «αβανταδόρικο» σε σχέση με το δικό μας της ηπειρωτικής Ευρώπης. Αρκετές φορές οι κεντρικοί ρόλοι παρουσιάζουν δικηγόρους-αντιήρωες, όχι αστραφτερούς και εντυπωσιακούς αλλά ξεπεσμένους, αλκοολικούς, φτωχοδιαβόλους, που προσπαθούν να επιβιώσουν με κομπίνες. Λες και κάποιος το είχε στο νου του και περίμενε το πλήρωμα του χρόνου προκειμένου να γίνει μια γερή σύνοψη όλων των δικηγόρων-αντιηρώων και έτσι εμφανίστηκε στο προσκήνιο το 2015, ο χαρακτήρας, που αποτυπώνει το αρχέτυπο του παρακμιακού δικηγόρου, ο «εντιμότατος» Τζίμι Μαγκίλ.

better-call-saul-jimmy-pointing-900x474

Η σειρά είναι βεβαίως το «Better Call Saul», παραγωγή του Netflix και δημιουργία των δαιμόνιων Βινς Γκίλιγκαν και Πήτερ Γκουλντ, υπεύθυνων για τη μνημειώδη επιτυχία του «Breaking Bad», που δε χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Οι τύποι αυτοί είχαν μάλιστα τη φοβερή ιδέα αυτές οι δύο σειρές να είναι «συγκοινωνούντα δοχεία», τόσο στην υπόθεση όσο και στους ηθοποιούς και τους ρόλους τους. Από τους τίτλους έναρξης της σειράς καταλαβαίνεις, ότι εδώ κάτι δεν πάει καλά ή στην καλύτερη περίπτωση ότι έχουμε να κάνουμε με κάτι «ιδιαίτερο»: εικόνα κουνημένη με σκόρπια χρώματα, μια μουσική από ξεκούρδιστες κιθάρες και στο πλάνο διάφορα πλαστικά φτηνοπράγματα, αποτσίγαρα, τασάκια, σκουπίδια και άλλα τέτοια πολλά υποσχόμενα…

images

 

Η σειρά εξελίσσεται στο Νέο Μεξικό, μια πολιτεία των ΗΠΑ, με έντονο το στοιχείο των Μεξικανών και με πολύ σουρτα-φέρτα ναρκωτικών στα σύνορα, για να ικανοποιηθεί η τεράστια ζήτηση για «άσπρες σκόνες» κάθε είδους στην αμερικανική αγορά. Στην πραγματικότητα η ιστορία δεν είναι μια αλλά τρεις ξεχωριστές, που εξελίσσονται παράλληλα στην ίδια πόλη, το Αλμπουκέρκι. Οι ιστορίες αυτές κάποιες φορές αγγίζουν η μια την άλλη και αμέσως πάλι απομακρύνονται, εύρημα ιδιαίτερα έξυπνο και αποδοτικό για την ένταση, που προκύπτει από αυτό.

breaking-bad-mike-main-ac02
Μάικλ Έρμαντραουτ (Τζόναθαν Μπανκς)

Η πρώτη ιστορία είναι εκείνη του Μάικλ Έρμαντραουτ. Πρώην αστυνομικός, σε μεγάλη ηλικία πλέον έχει βάλει μοναδικό σκοπό της ζωής του να βοηθά και να προστατεύει την ορφανή εγγονή του και τη χήρα του γιου του, επίσης αστυνομικού, που δολοφονήθηκε από διεφθαρμένους συναδέλφους του. Έτσι εργάζεται στο ταμείο ενός γκαράζ για τα προς το ζην. Τρομερή φιγούρα, φαλακρός, με βαριά φωνή, είναι ο τύπος, που τα έχει δει όλα στη ζωή του και κουβαλάει εμφανώς ένα αβάσταχτο φορτίο πόνου αλλά επίσης γνώσης και σοφίας. Η ερμηνεία του βετεράνου ηθοποιού Τζόναθαν Μπανκς νομίζω ότι θα μείνει στην ιστορία και θα διδάσκεται στις δραματικές σχολές ως παράδειγμα βαρύτητας και λιτότητας.

Nacho-Varga-on-Better-Call-Saul
Δεξιά, ο Νάτσο Βάργκα (Μάικλ Μάντο),

Στην ίδια πόλη εκτυλίσσεται η ιστορία του Νάτσο Βάργκα. Γιος ενός φιλήσυχου βιοτέχνη, που φτιάχνει ταπετσαρίες, δεν αργεί να παρατήσει την πατρική επιχείρηση και να μπλέξει με τις συμμορίες διακίνησης ναρκωτικών. Γίνεται το πρωτοπαλλίκαρο του γέρο Έκτορ Σαλαμάνκα, που ελέγχει το εμπόριο ναρκωτικών της περιοχής, ενώ ταυτόχρονα στο χώρο έχει ήδη εμφανιστεί και ένα ακόμη αντίπαλο, αδίστακτο και ευρηματικό στις μεθόδους του καρτέλ. Αυτό διευθύνεται από το Γκουστάβο Φρινγκ, που έχει χρησιμοποιεί για βιτρίνα της παράνομης δραστηριότητάς του ένα φαστ φουντ. Οι ηθοποιοί αυτής της ενότητας είναι επίσης εξαιρετικοί. Στο ρόλο του νεαρού Νάτσο, ο καναδός ηθοποιός Μάικλ Μάντο, που καταφέρνει μαεστρικά να αποδώσει την ένταση, τα διλήμματα και τις αμφισημίες του ρόλου του. Ρέστα δίνει ακόμη με την αρχοντική και υποβλητική του ερμηνεία ο θαυμάσιος Τζιανκάρλο Εσπόζιτο, στο ρόλο του ευγενέστατου αλλά σατανικού Φρινγκ.

better-call-saul-304-giancarlo-esposito-gus-fring
Γκουστάβο Φρινγκ (Τζιανκάρλο Εσπόζιτο)

Η κύρια υπόθεση όμως είναι εκείνη του δικηγόρου Τζίμι Μαγκίλ. Τον κύριο ρόλο της σειράς υποδύεται ο απίστευτος Μπομπ Όντενκερκ, ένας ηθοποιός, που είχε μέχρι τώρα περιοριστεί σε δεύτερους ρόλους, αλλά εδώ έχει βρει το ρόλο της καριέρας του. Δεν υπάρχουν λόγια για την ερμηνεία του. Ο Τζίμι Μαγκίλ πήρε το πτυχίο της Νομικής … δι’ αλληλογραφίας από το Πανεπιστήμιο της … Αμερικανικής Σαμόα. Το γραφείο του στεγάζεται στην αποθήκη ενός βιετναμέζικου ινστιτούτου μασάζ, όπου μετά βίας χωράει ένας επισκέπτης. Συχνά κοιμάται εκεί. Οδηγεί ένα σαράβαλο αυτοκίνητο. Ψαρεύει άπορους πελάτες στους διαδρόμους του Δικαστηρίου και αμείβεται από τη Νομική Βοήθεια. Σκηνοθετεί περιστατικά τραυματισμών, για να βγάλει αποζημιώσεις. Χώνεται παντού χωρίς να διστάζει, όπου μυρίζεται υπόθεση για δικαστήριο. Χρωστάει στους πάντες και οι δανειστές του τον έχουν στο κατόπι. Σκαρφίζεται για άγρα πελατείας διαφημιστικά τεχνάσματα του τύπου «στα 3 κακουργήματα το 1 έκπτωση 50% στην αμοιβή» και πολλά άλλα απολαυστικά παρόμοια.

better-call-saul-season-5-review

Μα, θα αναρωτηθεί κανείς, τελικά αυτός ο τύπος έχει κάτι καλό; Αυτό που διαθέτει είναι φυσικό ταλέντο δικηγόρου. Λίγη γνώση, λίγος τσαρλατανισμός, πολύ θράσος, πολύ χιούμορ, συμπληρώνουν το μείγμα. Ακόμη δεν αντέχει με τίποτε την οργανωμένη δουλειά, το ωράριο, τις φόρμες, τη γραφειοκρατία και όποτε μπορεί τα παρακάμπτει. Στο πλευρό του όλως περιέργως βρίσκεται σταθερά και μόνιμα ως σύντροφος της ζωής του μια γυναίκα ακριβώς αντίθετη από αυτόν.

21saul2-articleLarge
Κιμ Γουέξλερ (Ρία Ζέεχορν)

Η Κιμ Γουέξλερ (την ερμηνεύει υπέροχα η εκπληκτική Ρία Ζέεχορν) είναι όμορφη, έξυπνη, εξαιρετική δικηγόρος με σπουδαία φήμη, σοβαρή, οργανωμένη και συνεπής. Όμως βλέπουμε συχνά ότι η παρέα με το Τζίμι την εξιτάρει να κάνει πότε πότε καμιά μικροαπάτη, κανένα ψέμα και άλλα τέτοια. Σχόλιο πάνω στη σκοτεινή πλευρά, που έχουμε όλοι μας κρυμμένη. Η Κιμ εργάζεται ως δικηγόρος στη φημισμένη εταιρεία «Χάμλιν,Χάμλιν, Μαγκίλ», που ίδρυσε ο αδελφός του Τζίμι , ο Τσάκ Μαγκίλ, ένας πραγματικός θρύλος της δικηγορίας, που όμως τώρα αντιμετωπίζει ένα σημαντικό ψυχολογικό πρόβλημα και έχει αποσυρθεί. Η σχέση των δύο αδελφών είναι ταραγμένη και πολυκύμαντη. Αυτά με την ιστορία, για να μη μπούμε στα χωράφια του «spoiler alert», για όσους προτίθενται να δουν τη σειρά, πράγμα που συνιστώ ένθερμα, ιδιαίτερα για τους συναδέλφους μου δικηγόρους.

BCS-S2-KeyArt-Poster-1200

Εάν είσαι δικηγόρος, που εργάζεσαι έχοντας δικό σου γραφείο (solo practitioner ο όρος στα αγγλικά), δε μπορεί παρά να αναγνωρίσεις στην καθημερινότητα του Τζίμι Μαγκίλ αρκετές φορές τον εαυτό σου: ανελέητο τρέξιμο και άγχος και, ειδικά όταν είσαι στην αρχή, ανοχή απέναντι στην παλαβομάρα και την ιδιοτροπία κάθε πελάτη, μέχρι να βρεις την πορεία σου και να μπορείς εσύ να κρίνεις εάν θέλεις κάποιον ή όχι για εντολέα. Ακόμη, «στραβές αποφάσεις» των δικαστών, γκρίνια, νεύρα και όλα αυτά τα ωραία, απεικονίζονται ρεαλιστικά στη ζωή του πρωταγωνιστή. Από την άλλη μεριά η αίσθηση ελευθερίας, που έχεις -και σου την παρέχει η ίδια η δικηγορία ως ελεύθερο επάγγελμα- ότι κάτι θα το κάνω με τον τρόπο που νομίζω εγώ. Θα δοκιμάσω τις δικές μου ιδέες, χωρίς να έχω προϊστάμενο πάνω από το κεφάλι μου. Αρκεί βέβαια να τηρείς τη δεοντολογία, πράγμα για το οποίο ο Τζίμι δεν καίγεται κιόλας…

1ac2a8739eb78f1ba27ae15a7cdff667--breaking-bad-movie-posters

Ο Τζίμι Μαγκίλ είναι ένας τύπος δικηγόρου, που δεν έχουμε ξαναδεί στην οθόνη. Τον έχουμε ξαναδεί όμως στην πραγματικότητα, καθώς αναγνωρίζουμε πολλές φορές σε αυτόν σκηνές από τη δική μας επαγγελματική καθημερινότητα ως μεμονωμένοι δικηγόροι. Μακριά από το λούστρο και τη λάμψη των μεγάλων δικηγορικών εταιρειών, υπάρχει ο κόσμος του Τζίμι Μαγκίλ και όλων εμάς, που κινούμαστε στο φάσμα του αγωνιστικού βιοπορισμού από τη δικηγορία. Η ιστορία βρίσκεται αισίως στην πέμπτη σεζόν της και εδώ είμαστε μάρτυρες μιας μεταμόρφωσης του ήρωα, που αλλάζει το όνομά του σε Σολ Γκούντμαν και βάζει πλώρη για νέες πιο σκοτεινές περιπέτειες. Μαζί του κινούνται σε καινούργια αριστοτεχνικά μονοπάτια και οι άλλες δύο ιστορίες της σειράς. Ένα όμως είναι βέβαιο και το ξέρουμε ήδη από το πρώτο επεισόδιο της πρώτης σεζόν: το «Better Call Saul» είναι μια ιστορία πτώσης, αυτοκαταστροφής και κατάβασης σε βαθιά και αχαρτογράφητα ύδατα της ανθρώπινης κατάστασης.

 12178_avvk

Μια άγνωστη πλευρά της Κατοχής

2018-10-28-30813-peina

Η Ελλάδα ήταν η μοναδική κατεχόμενη χώρα στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που αντιμετώπισε επισιτιστική κρίση και χιλιάδες πολίτες της έχασαν τη ζωή τους στη διάρκεια της Κατοχής από την πείνα. Οι λόγοι ήταν πολλοί. Ο πόλεμος με την Ιταλία και τη Γερμανία αποστέρησαν από τη χώρα πολύτιμο εργατικό και αγροτικό δυναμικό και βεβαίως τεράστια χρηματικά ποσά για την προπαρασκευή και τη διεξαγωγή του πολέμου. Μεγάλο μέρος των πλοίων της ναυτιλίας και της αλιείας καταστράφηκαν. Τα τρόφιμα σε μεγάλο ποσοστό τους διοχετεύονταν στις ένοπλες δυνάμεις αφήνοντας με σοβαρές ελλείψεις τον άμαχο πληθυσμό. Έτσι όταν το Μάιο του 1941 οι Ναζί ολοκλήρωσαν την κατάληψη της Ελλάδας η χώρα ήταν εντελώς εξαντλημένη από εφόδια, τρόφιμα και ανθρώπινο δυναμικό. Η παράδοση της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, από τις οποίες προερχόταν το 25% των τροφίμων στους Βουλγάρους χειροτέρεψε την ήδη δεινή κατάσταση.

αρχείο λήψης

Η κατοχική κυβέρνηση Τσολάκογλου ελάχιστες πραγματικές αρμοδιότητες άσκησης οικονομικής πολιτικής διέθετε, καθώς τον πρώτο λόγο είχαν οι δυνάμεις των κατακτητών. Αυτοί με τη σειρά τους αδιαφόρησαν πλήρως για την τύχη του πληθυσμού της χώρας, αδειάζοντας ό,τι υπήρχε στις αποθήκες τροφίμων, τα χωράφια και τα καταστήματα, διοχετεύοντας όλες αυτές τις προμήθειες στις δυνάμεις του Άξονα, που μάχονταν στη Βόρεια Αφρική και φυσικά σε αυτές που κατείχαν την Ελλάδα.

51367626_2267385056639957_762628553584934912_n
Πρώτες ημέρες της Κατοχής με τους πάγκους στη Βαρβάκειο Αγορά άδειους από εμπορεύματα.

Στην επιδείνωση της κατάστασης συνέβαλε και ο ναυτικός αποκλεισμός της χώρας από το Βρετανικό Ναυτικό, μια τακτική που πάγια εφαρμοζόταν από τους Άγγλους στις κατακτημένες χώρες. Πολύ σύντομα τα τρόφιμα εξαφανίστηκαν, η μαύρη αγορά έγινε καθεστώς και ο πληθωρισμός έτρεχε με τετραψήφια ποσοστά απαξιώνοντας το νόμισμα της δραχμής. Οι μαζικοί θάνατοι από πείνα τον φοβερό χειμώνα του 1941-42 έφθασαν σε χιλιάδες, ιδιαίτερα στα αστικά κέντρα.

50540693_1520498918087504_1009803706721370112_n
Διάγραμμα για την πορεία της επισιτιστικής κρίσης στην Κατοχή

Όλα αυτά τα γνωρίζουμε λίγο πολύ. Εκείνο όμως που είναι άγνωστο είναι το πως και από ποιους αντιμετωπίστηκε η τρομερή αυτή ανθρωπιστική κρίση. Τα βιβλία, που φωτίζουν αυτή την άγνωστη και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πτυχή της ιστορίας της Κατοχής, είναι τρία. Το παλαιότερο και πιο δυσεύρετο είναι εκείνο του Πωλ Μον «Η αποστολή μου στην Κατεχόμενη Ελλάδα» (εκδόσεις Μέτρον-2000). Στη συνέχεια κυκλοφόρησε το βιβλίο με τίτλο «Επιβίωση στην Κατεχόμενη Ελλάδα-Οι αποστολές του Ελβετικού Ερυθρού Σταυρού 1942-1945» (Εκδόσεις Historia-2016) της Αναστασίας Κούκουνα, στο οποίο υπάρχει και πλούσιο φωτογραφικό υλικό, που καταλαμβάνει σχεδόν το ήμισυ της εκδόσεως. Τέλος, το 2017 ακολούθησε το βιβλίο του Άξελ Σωτήρη Βαλντέν «Η Ανθρωπιστική Κρίση στην Κατοχική Ελλάδα-Η Σουηδική Αποστολή του Ερυθρού Σταυρού 1942-1945» (Εκδόσεις Θεμέλιο).

20190224_181912

Οι συνέπειες της κατοχής έγιναν αμέσως αισθητές στον ελληνικό λαό. Το σοκ από την πείνα του χειμώνα 1941-42 έγινε γνωστό σε όλο τον κόσμο. Οι εκπρόσωποι του Ερυθρού Σταυρού στην Ελλάδα, έσπευσαν να κινητοποιήσουν το Διεθνή Ερυθρό Σταυρό στη Γενεύη. Σε μια αρχική φάση ο ΔΕΕ έφερνε τρόφιμα με ναυλωμένα πλοία (κυρίως σουηδικά), τα οποία μετέφεραν δημητριακά από την Αμερική, που είχαν αγοραστεί με έξοδα ελληνοαμερικανικών οργανώσεων. Τα πλοία αυτά παρέκαμπταν κατόπιν συνεννοήσεως με τους Άγγλους το ναυτικό αποκλεισμό και έτσι μέχρι τον Αύγουστο του 1942 έγινε δυνατή η εισαγωγή 50.000 τόνων τροφίμων. Όμως αυτό ήταν σταγόνα στον ωκεανό σε σχέση με το μέγεθος του προβλήματος, που έπρεπε να αντιμετωπιστεί.

VALDEN-FINAL

Η τραγική κατάσταση του επισιτισμού στην Ελλάδα κίνησε το ενδιαφέρον του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού στη Γενεύη και οδήγησε στη δημιουργία δύο ανθρωπιστικών αποστολών στην κατεχόμενη Ελλάδα. Καθώς οι μόνες δύο χώρες, που δεν είχαν εμπλακεί στον πόλεμο και δεν είχαν εμφανώς ταχθεί στο πλευρό κάποιου από τα δύο στρατόπεδα ήταν η Ελβετία και η Σουηδία, ανατέθηκε σε αυτές η εκπροσώπηση του Ερυθρού Σταυρού. Σε πολύ γενικές γραμμές η ελβετική αποστολή ανέλαβε την προμήθεια του γάλακτος και των προϊόντων του καθώς και των φαρμάκων και η σουηδική την προμήθεια των σιτηρών και των λοιπών τροφίμων.  Οι δύο αποστολές εργάστηκαν ταυτόχρονα στην Ελλάδα, κατανέμοντας τις περιοχές της χώρας γεωγραφικά με την ελβετική αποστολή να δραστηριοποιείται κυρίως στη Μακεδονία και τη Θεσσαλία και τη σουηδική στην Πελοπόννησο, τη Στερεά Ελλάδα και τα νησιά. Η Αθήνα είχε παρουσία και των δύο αποστολών και βεβαίως στέγαζε την κοινή τους διοίκηση. Έξω από αυτή τη δραστηριότητα έμεινε σχεδόν εντελώς η Ήπειρος λόγω της δύσκολης πρόσβασης σε αυτή, όπως επίσης και αρκετά νησιά λόγω της επίταξης των καϊκιών από τους Γερμανούς.

20180131125614276611720epiviosi-600x800

Τα προϊόντα που διανέμονταν αγοράζονταν κατά κύριο λόγο από τις ΗΠΑ και τον Καναδά αλλά και από ορισμένες χώρες της Μέσης Ανατολής (Ιράν, Τουρκία κ.λ.π.). Ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι το εν πολλοίς άγνωστο γεγονός ότι οι δυνάμεις κατοχής  (ιδίως οι Γερμανοί και λιγότερο οι Ιταλοί) συμφώνησαν με τον Ερυθρό Σταυρό να συμμετέχουν στο επισιτιστικό πρόγραμμά του, συνεισφέροντας σε αντισταθμιστική βάση ποσότητες τροφίμων αντίστοιχες με αυτές, που έπαιρναν από τον ελληνικό χώρο για τις δικές τους ανάγκες. Οι σχέσεις ανάμεσα στην ελβετική και τη σουηδική αποστολή υπήρξαν δύσκολες και ακανθώδεις. Όπως αποδείχθηκε, ακόμη και εκεί που το έργο είναι θεάρεστο και ο σκοπός ευγενής, πάντα θα αναφύονται ζητήματα, τα οποία αμαυρώνουν την εικόνα. Ιδιαίτερα σοβαρό θέμα δημιουργήθηκε με τη διαχείριση των Μύλων Αγίου Γεωργίου στον Πειραιά, όπου ο Ελβετός διευθυντής τους κατηγορήθηκε από τους Σουηδούς του Ερυθρού Σταυρού για κακοδιαχείριση και κατάχρηση κονδυλίων.

CAMELIA-600x314

Οι δύο αποστολές εκ των πραγμάτων βρίσκονταν σε ανοιχτή γραμμή τόσο με τις κατοχικές δυνάμεις (δωσιλογικές κυβερνήσεις, Τάγματα Ασφαλείας  και Γερμανοί/Ιταλοί) όσο και με τις αντιστασιακές οργανώσεις προκειμένου να επιτυγχάνονται οι απαραίτητες ανακωχές για να μπορούν να διανέμονται στον πληθυσμό τα τρόφιμα. Οι δύο αποστολές είχαν στη διάθεσή τους ένα σημαντικό στόλο φορτηγών για τις μεταφορές καθώς και μερικές εκατοντάδες προσωπικό από διοικητικούς μέχρι φορτοεκφορτωτές, αποτελούμενο από Έλληνες. Ένα από τα πιο καταπληκτικά πράγματα, που μαθαίνει κανείς από τα βιβλία αυτά (κυρίως του Πωλ Μον), είναι ότι μεσούσης της Κατοχής διοργανώθηκε στην Αθήνα ένα κανονικό … δημοψήφισμα από τη σουηδική αποστολή. Το ερώτημα ήταν εάν οι κάτοικοι της πρωτεύουσας επιθυμούσαν να προσφέρεται φαγητό για τα παιδιά σε συσσίτια ή εάν ήθελαν να μαγειρεύουν στο σπίτι με υλικά που θα προμηθεύονταν από τον Ερυθρό Σταυρό μέσω των παντοπωλείων και αρτοποιείων. Το αποτέλεσμα ήταν υπέρ του μαγειρέματος στο σπίτι, με αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση των λειτουργούντων συσσιτίων. Το δημοψήφισμα αυτό έγινε στις γειτονιές και τις ενορίες της Αθήνας και είναι πραγματικά μοναδικό ως γεγονός. Ο Πωλ Μον επίσης στο βιβλίο του, (στην πραγματικότητα το απόσπασμα σχετικά με την Ελλάδα των απομνημονευμάτων του, που εκδόθηκαν μεταπολεμικά από το Πανεπιστήμιο της Ουψάλα) αναφέρεται με κολακευτικά λόγια στην υπεύθυνη και ανθρώπινη στάση που επέδειξαν τα μέλη του Σωματείου Παντοπωλών της Αθήνας, τα οποία απείχαν από την κερδοσκοπία και την εκμετάλλευση των πεινασμένων συμπολιτών τους. Οι παντοπώλες στη μεγάλη τους πλειοψηφία είχαν καταγωγή από τις Κυκλάδες. Επιφυλάσσει αντίθετα κακή εκτίμηση για την κερδοσκοπική συμπεριφορά των αρτοποιών της Αθήνας, οι περισσότεροι από τους οποίους κατάγονταν από την Ήπειρο.

1018316866
Πωλ Μον, ο πρώτος Πρόεδρος της Σουηδικής Αποστολής

Το βιβλίο του Σωτήρη Βαλντέν είναι το πιο διαφωτιστικό για τα γεγονότα και το μηχανισμό της βοήθειας, με έμφαση στη σουηδική αποστολή. Περιλαμβάνει σχεδόν πλήρη σειρά της εμπιστευτικής αλληλογραφίας της σουηδικής αποστολής με το υπουργείο εξωτερικών στη Στοκχόλμη καθώς και άλλα εξαιρετικά ενδιαφέροντα έγγραφα, όπως η πολυσέλιδη τελική αναφορά της αποστολής προς το Διεθνή Ερυθρό Σταυρό, που επιμελήθηκε ο διπλωμάτης Μπενγκτ Χέλγκερ, ο οποίος έμεινε στην κατεχόμενη Ελλάδα περισσότερο από κάθε άλλο μέλος της αποστολής. Μέσα από τα έγγραφα αυτά με αντικειμενικό και τεχνοκρατικό τρόπο προκύπτει όλο το μέγεθος του προβλήματος της πείνας στην Ελλάδα και του τρόπου με τον οποίο οργανώθηκε η αντιμετώπισή της. Η σουηδική αποστολή είχε και αυτή τα εσωτερικά της προβλήματα. Αρχικά τριβές προκάλεσε το ζήτημα της συμμετοχής ή μη Ελλήνων στην επιτροπή διαχείρισης και αποφασίστηκε τελικά να μη συμμετέχουν Έλληνες. Ακόμη το Σεπτέμβριο του 1943 μια «ανταρσία» των Σουηδών αντιπροσώπων κατά των προϊσταμένων τους με αφορμή την απομάκρυνση του διπλωμάτη Πωλ Μον από τη θέση του επικεφαλής της αποστολής και την αντικατάστασή του από τον ανώτατο δικαστικό Έμιλ Σάντστρεμ.

Emil_Sandström_(1886-1962)
Έμιλ Σάντστρεμ

Ζήτημα επίσης προέκυπτε από τις σχέσεις των εκπροσώπων της σουηδικής αποστολής με τις δυνάμεις κατοχής αλλά και με τις αλληλοσυγκρουόμενες ελληνικές αντιστασιακές οργανώσεις. Οι ίσες αποστάσεις δεν ήταν τόσο εύκολο να τηρηθούν, όπως φαίνεται. Ο Πωλ Μον πιθανότατα αντικαταστάθηκε επειδή είχε πιο στενή σχέση από όσο έπρεπε με την κατοχική κυβέρνηση. Στο βιβλίο του μάλιστα ξεκάθαρα τονίζει ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν «Κουϊσλινγκς». Αντίθετα ο διάδοχός του Έμιλ Σάντστρεμ είναι απόλυτα αρνητικός στη γνώμη του για τις δωσιλογικές κυβερνήσεις και τα Τάγματα Ασφαλείας. Κάποιοι Σουηδοί αντιπρόσωποι,  όπως ο διάσημος αρχαιολόγος Άξελ Πέρσον και η σύζυγός του Έλσα Σέγκερνταλ, που εργάστηκαν στην Τρίπολη, ήταν ανοικτά φιλο-ΕΑΜικοί. Άλλοι, όπως ο Έϊναρ Γκγιέρσταντ και ο Στιγκ Βικάντερ (τοποθετημένοι στη Χίο και Λέσβο) ήταν ακριβώς το αντίθετο. Πιο ισορροπημένος στις απόψεις του ο Χανς Ερενστρόλε, που εργάστηκε για σχεδόν όλο το διάστημα της Κατοχής στην Πάτρα (όπου σήμερα υπάρχει οδός με το όνομά του). Σημαντική ήταν η παρουσία του διάσημου ιστορικού καθηγητή Στούρε Λινέρ, ο οποίος ως μέλος του Ερυθρού Σταυρού είχε αναπτύξει μέσα στη Γερμανία αντιναζιστική δράση και είχε βοηθήσει εκατοντάδες Εβραίων να διαφύγουν. Mετά τον πόλεμο εργάστηκε ως βοηθός του Γ.Γ. του ΟΗΕ Νταγκ Χάμερσκιελντ.

gettyimages-50550523-1024x1024
Στούρε Λινέρ

Στην Ελλάδα εργάστηκε στο Βόλο και τη Λαμία. Ο Λινέρ είχε συναντήσει αρκετές φορές από κοντά τον Άρη Βελουχιώτη. Περιγράφει μάλιστα ένα περιστατικό, κατά το οποίο σε συνάντηση με τον Άρη Βελουχιώτη οι μεταξύ τους συζητήσεις είχαν φτάσει σε αδιέξοδο. Τη λύση έδωσε ο «πλακατζής» βοηθός του Νταγκ Μπέργκμαν, που για να ελαφρύνει το κλίμα τόλμησε να πάει και να τραβήξει τη γενειάδα του τρομερού πολέμαρχου της Αντίστασης. Για λίγα δευτερόλεπτα όλοι πάγωσαν, όμως ο Βελουχιώτης έσκασε στα γέλια, οπότε το θέμα λύθηκε λίγο αργότερα. Για την ιστορία, ο Νταγκ Μπέργκμαν ήταν αρκούντως φιλοναζιστής. Ο ίδιος δεν το έκρυβε ιδιαίτερα, επιβεβαιώνεται δε το γεγονός και στα απομνημονεύματα του αδελφού του, διάσημου σκηνοθέτη Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Τέλος, ο πατέρας του συγγραφέα Γκότφριντ Βαλντέν υπήρξε ως λογιστής μέλος της αποστολής  και μετά το τέλος του πολέμου παρέμεινε και έζησε στην Ελλάδα.

syssitio-katoxi-2

Οι Ελβετοί αντιπρόσωποι ήταν πιο υπηρεσιακοί και ως γνήσιοι θεματοφύλακες του πνεύματος του Ερυθρού Σταυρού κινήθηκαν αρκετά πιο αθόρυβα. Βεβαίως, όπως προαναφέρθηκε υπήρξε σοβαρό θέμα με τη διαχείριση των Μύλων του Πειραιά, που βρισκόταν υπό ελβετικό έλεγχο. Γενικότερα η λειτουργία μύλων ήταν ζωτικής σημασίας για τη μετατροπή των εισαγόμενων σιτηρών σε άλευρα και ψωμί. Αρκετοί Ελβετοί ήταν στρατιωτικοί και βεβαίως διπλωμάτες. Όπως και οι Σουηδοί αντίστοιχοι αντιμετώπισαν προβλήματα στις σχέσεις τους με τις εμπλεκόμενες πλευρές της Κατοχής στην Ελλάδα. Αρκετοί από αυτούς ήταν ιδιαίτερα ανήσυχοι για το ενδεχόμενο της μετατροπής της Ελλάδας σε κομμουνιστική χώρα μετά τον πόλεμο.

k100-SiWW2_SM-Fo218450
Το «Στούρεμποργκ» με τα χρώματα του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης και η παρουσίαση της ιστορίας των πλοίων με τα οποία γινόταν η εισαγωγή σιτηρών, τα περισσότερα από τα οποία ήταν σουηδικά και ιδιαίτερα η τραγική μοίρα δύο εξ αυτών. Το ατμόπλοιο «Στούρεμποργκ» βυθίστηκε τον Ιούνιο του 1942 στα ανοικτά της Κύπρου από ιταλικό αεροπλάνο, παρόλο που έφερε τα διακριτικά του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού ενώ έπλεε προς τη Χάιφα για τη φόρτωση σιτηρών. Από το πλήρωμα του δε γλύτωσε κανείς εκτός από ένα Πορτογάλο θερμαστή, που μισοπεθαμένος έφτασε στις ακτές της Παλαιστίνης. Ακόμη ο τορπιλισμός στο λιμάνι της Χίου του φορτηγού «Βίριλ» το Φεβρουάριο του 1944 από αγγλικά αεροπλάνα, που κόστισε τη ζωή σε 16 ναυτικούς και στο Σουηδό αντιπρόσωπο Νιλς Έρικ Νίλσον, που την επόμενη ημέρα θα παντρευόταν την Ελληνίδα σύζυγό του.

k100-SiWW2_SM-Fo29446A
Ο βομβαρδισμός του «Βίριλ» στο λιμάνι της Χίου.

Μετά τον πόλεμο αρκετοί Ελβετοί και Σουηδοί αντιπρόσωποι παρέμειναν στην Ελλάδα και παντρεύτηκαν Ελληνίδες συζύγους. Οι περισσότεροι γύρισαν στις χώρες τους για να συνεχίσουν την προπολεμική τους ζωή, έχοντας τη συγκλονιστική εμπειρία των παθών ενός λαού που υπέφερε όσο λίγοι την κατεχόμενη Ευρώπη. Τέλος, άσχετο/σχετικό με τα προηγηθέντα: από δική μου έρευνα διαπίστωσα ότι ο Πωλ Μον μεταπολεμικά έπαιξε σημαντικό ρόλο και σε ένα άλλο ιστορικό γεγονός, τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ. Πράγματι, υπήρξε επικεφαλής της Επιτροπής του ΟΗΕ που χάραξε τα σύνορα του νεοσύστατου κράτους και πρέσβης της Σουηδίας στην Ιερουσαλήμ. Όπως είδα σε ιστορικά αφιερώματα ισραηλινών πηγών τιμάται ιδιαίτερα για το ρόλο του αυτό.

50655390_10213361466056778_7891654840466538496_n
Το μνημείο για τους νεκρούς του «Βίριλ» στη Χίο

Δεκαετίες…

IMG_20191215_184031

Δεν ξέρω αν προσέξατε αλλά σε λίγες ημέρες δεν αλλάζουμε μόνο έτος αλλά και δεκαετία. Καθώς περνούν τα χρόνια όλοι μας κάνουμε … συλλογή από δεκαετίες. Δεν ξέρω γενικότερα αλλά προσωπικά η έννοια της δεκαετίας μου είναι ιδιαίτερα έντονη σε επίπεδο αίσθησης, ανάμνησης και εμπειρίας. Ως κυριότερο λόγο γι’αυτό βρίσκω την κατηγοριοποίηση ανά δεκαετία πραγμάτων που αγαπώ όπως η μουσική, ο κινηματογράφος, ο αθλητισμός ου μην αλλά και η πολιτική. Γεννήθηκα στις αρχές της δεκαετίας του ’60, που τόσο πολύ σημάδεψε τη μεταπολεμική ιστορία, δε μπορώ όμως να πω ότι έχω μνήμες πέρα από εκείνες της παιδικής ηλικίας, οι οποίες φυσικά βρίθουν στοιχείων σχετικών με τον τρόπο ζωής, το παιχνίδι, την οικογένεια και το σχολείο. Φυσικά θυμάμαι πως η πρώτη μου εκείνη δεκαετία έκλεισε ιδανικά με την κατάκτηση της Σελήνης το καλοκαίρι του 1969, όλα όμως τα υπόλοιπα κοσμοϊστορικά γεγονότα των 60’ς τα έχασα.

DecadesNEW2

Η πρώτη δεκαετία που συνειδητά θυμάμαι είναι εκείνη του ’70. Συνέπεσε με την εφηβεία και όλες τις ανησυχίες και δυσκολίες, που τη συνοδεύουν. Από την άλλη, η πτώση της δικτατορίας και η έναρξη της μεταπολίτευσης με έβαλαν, όπως και όλους τους νέους τότε, σε ένα τελείως άλλο κόσμο, που χαρακτηριζόταν από μια βιασύνη να προλάβουμε ό,τι χάθηκε την προηγούμενη δεκαετία εξαιτίας της χούντας. Στα 70΄ς άρχισα να ακούω συστηματικά μουσική και να βάζω σε σειρά τις κινηματογραφικές μου αναζητήσεις. Σωροί βιβλία άρχισαν να σχηματίζονται εδώ κι εκεί, σε μια αναζήτηση γνώσης, που ξεκίνησε τότε και δε σταμάτησε ποτέ έκτοτε, ενώ πάντα έτρεχαν φυσικά οι υποχρεώσεις του Γυμνασίου και του Λυκείου. Την αγαπώ πολύ αυτή τη δεκαετία και ιδιαίτερα τη μουσική της, ελληνική και ξένη. Ακόμη και σήμερα ένα μεγάλο ποσοστό της μουσικής που ακούω προέρχεται από τότε. Τα 70’ς είχαν για μένα «γκραν φινάλε»: δύο μήνες πριν την εκπνοή τους έγινα πρωτοετής της Νομικής Αθηνών.

decades-logo-light

Η δεκαετία του ’80 είναι εκείνη που κατέκτησα στο σύνολό της, χωρίς περικοπές. Τότε πέρασα τα αξέχαστα φοιτητικά χρόνια, τα επίσης αλησμόνητα (για καλούς και κακούς λόγους) δύο χρόνια της στρατιωτικής θητείας και ξεκίνησα την επαγγελματική μου σταδιοδρομία. Στα ’80’ς βέβαια η Ελλάδα έζησε μια πρωτόγνωρη μετάλλαξη (νομίζω ότι αυτή είναι η σωστή λέξη). Γίναμε μέλος της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας και κυβερνηθήκαμε σχεδόν σε όλη τη δεκαετία από το ΠΑΣΟΚ. Όσοι έζησαν την εποχή εκείνη είναι διηρημένοι ως προς τις εκτιμήσεις τους. Άλλοι λένε ότι ήταν η χρυσή εποχή της χώρας και άλλοι ότι εκεί βρίσκονται οι αιτίες της χρεωκοπίας, που ακολούθησε. Όλοι όμως παραδέχονται ότι … «περάσαμε καλά», μερικοί μάλιστα «εξαιρετικά καλά». Παρένθεση για να πω μια κοινοτυπία:  πως περνάει έτσι ο καιρός… Θυμάμαι λες και ήταν χθες το τεύχος του Rolling Stone του Δεκεμβρίου του 1989, όπου στην ανασκόπηση της δεκαετίας του ’80 είχε στην κορυφή των δίσκων δύο πολυαγαπημένα μου μουσικά δημιουργήματα: δεύτερο το «Remain in Light» των Talking Heads και πρώτο φυσικά το «London Calling» των Clash.

rs-108779-6df038a42e0086d2fd1f1053698ca67babe88f93

Η δεκαετία του ’90 είναι εκείνη, που αν και πρόσφατη, αισθάνομαι ότι μου διέφυγε η ουσία της. Έχω καλές δικαιολογίες να πω στον εαυτό μου. Τέλος πάντων, η δεκαετία του «σημιτικού εκσυγχρονισμού» συνέχισε την αίσθηση ανάπτυξης και ευμάρειας (με δανεικά) και είχε ως κερασάκι στο τέλος τη φρενίτιδα (της φούσκας) του Χρηματιστηρίου. Είχαμε μια ακόμη δεκαετία να το …. γλεντήσουμε και αυτή ξεκίνησε και ως χιλιετία. Καλά περάσαμε και στα 00’ς αναμφισβήτητα. Είναι η περίοδος, στην οποία ο κόσμος άλλαξε με τη γενικευμένη χρήση του διαδικτύου. Στο τέλος της δεκαετίας η έναρξη της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης με την κατάρρευση της Lehman Brothers στην Αμερική μας βρήκε σε ένα καθεστώς απόλυτης αμεριμνησίας. Θυμάμαι ακόμη τους ιθύνοντες της τότε κυβέρνησης να δηλώνουν με έμφαση ότι η οικονομία της χώρας είναι απόλυτα θωρακισμένη….Τα υπόλοιπα τα ξέρουμε όλοι πολύ καλά.

maxresdefault

Η δεκαετία του ’10 είναι εκείνη που μας «ενηλικίωσε» , μερικοί πιο απαισιόδοξοι θα πουν ότι μας «γέρασε». Η κρίση που πέρασε σαν οδοστρωτήρας από πάνω μας μας έκανε να σκεφθούμε πάνω στο παρελθόν και το μέλλον. Ή τουλάχιστον θα έπρεπε. Γιατί δεν είμαι βέβαιος ότι διδαχθήκαμε. Στο σκοτεινό αυτό διάστημα της δεκαετίας που κλείνει (και εξακολουθούμε να το διανύουμε-κακά τα ψέματα…) ακούσαμε απίθανα πράγματα και είδαμε απερίγραπτες συμπεριφορές. Ας μην επεκταθούμε περισσότερο. Όλα αυτά επιτάθηκαν από τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπου ο καθένας μπορεί να λέει το μακρύ του και το κοντό του, από υπέροχα πράγματα μέχρι αδιανόητες χαζομάρες. Πάντα θυμάμαι την Πάτι Σμιθ, που σε μια ομιλία της στο Πανεπιστήμιο της Λουϊζιάνα είχε πει πως για πρώτη φορά στην ιστορία έχει διαχυθεί τόσο πολύ το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης («democratized» ήταν το ρήμα που χρησιμοποίησε). Αυτό είναι φυσικά πολύ καλό, όμως αυτόματα μου έρχεται στο νου και η φράση του Φρανκ Ζάππα από το  «Trouble Everyday», όπου κάνει λόγο για «mass stupidity» και σκέπτομαι αναπόφευκτα πόσο δίκιο είχε ήδη από το 1969 όταν γράφτηκε αυτό το μνημειώδες τραγούδι. Οι προκλήσεις της νέας δεκαετίας είναι τεράστιες όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για όλο τον κόσμο. Ας ελπίσουμε στο τέλος της να είμαστε εδώ και να τα ξαναλέμε …

960x0

Το κορίτσι με τον κόκκινο μπερέ

Ήταν τέτοιες μέρες πριν από σαράντα ολόκληρα χρόνια, που μπήκε στη μουσική μου ζωή η Ρίκι Λι Τζόουνς. Και όχι μόνο στη δική μου, καθώς με το πρώτο της κιόλας άλμπουμ έδειξε ότι δεν αστειεύεται. Υπήρξαν, όπως πάντα, διάφοροι γκρινιάρηδες, που άρχισαν να λένε για μια «απομίμηση της Τζόνι Μίτσελ … που νιαουρίζει» και άλλα τέτοια γραφικά. Δεν ήξεραν όμως με τι είχαν να κάνουν. Το κορίτσι με τον κόκκινο μπερέ και το τσιγάρο στο εξώφυλλο ήταν τόσο «cool» όσο έδειχνε κι ακόμη περισσότερο.

24897200634_a602dfc69d_b

Γεννημένη στο Σικάγο, κόρη δύο μεροκαματιάρηδων σερβιτόρων, ήταν παραταύτα από μικρή βουτηγμένη στη μουσική. Οι δύο γονείς της συμπλήρωναν τα προς το ζην τραγουδώντας σε μπαρ, υπηρετώντας αυτό το ιδιαίτερο αμερικάνικο μουσικοθεατρικό είδος, που αποκαλείται «βοντβίλ» (vaudeville) και έχει μεγάλη σχέση με τη τζαζ. Η νεαρή Ρίκι αποφάσισε να αφήσει το άχαρο και σκοτεινό μεσοδυτικό τοπίο και τράβηξε -όπως και πολλοί της ηλικίας της τότε- δυτικά, στην ηλιόλουστη Καλιφόρνια. Εκεί που η μουσική και ο χίπικος τρόπος ζωής ήταν στο αποκορύφωμά τους, δεν άργησε να μπει στους ανάλογους κύκλους του Λος Άντζελες, τριγυρνώντας στις μυθικές πλέον γειτονιές του Βάλεϊ, του Αλβαράντο και του Λόρελ Κάνιον, τραγουδώντας σε μικρά κλαμπ. Η παρουσία της έκανε μεγάλη αίσθηση και σύντομα αυτό το μίγμα φολκ και τζαζ, που παρουσίαζε, της έδωσε την ευκαιρία να υπογράψει με μια μεγάλη δισκογραφική εταιρία, τη Warner Records, για τον πρώτο της δίσκο.

13-og

Παράλληλα στο Λος Άντζελες την ίδια εποχή συνάντησε τον έρωτα της ζωής της. Αυτός δεν ήταν άλλος από τον Τομ Γουέιτς, που εκείνη την εποχή είχε ήδη ξεκινήσει την καριέρα του κυκλοφορώντας τους πρώτους του δίσκους. Το να είσαι σύντροφος του Τομ Γουέιτς, όπως μπορούμε εύλογα να εικάσουμε, δεν ήταν εύκολη υπόθεση, καθώς αυτός ο χαρισματικός άνθρωπος ήταν παράλληλα η επιτομή του περιθωριακού: αλκοόλ σε ασύλληπτες ποσότητες, τσιγάρο σε ακόμα περισσότερες και άλλα συναφή… Από την άλλη ένας μοναδικός καλλιτέχνης, με μυαλό και έμπνευση απεριόριστα. Οι δυο τους ζούσαν στο περίφημο μοτέλ «Τροπικάνα», που ήταν έδρα και πολλών ακόμη σπουδαίων μουσικών.

eab83c3f4a340ea675eea53a3f66d9b1

Στο ίδιο μοτέλ έμενε και ένας φίλος τους, ονόματι Τσακ Η. Βάις (Chuck E.Weiss), ο οποίος  το έπαιζε σκληρός με τις γυναίκες, ισχυριζόμενος ότι ποτέ δεν θα ερωτευόταν. Κάποια μέρα ο Chuck E. εξαφανίστηκε χωρίς να δώσει σημεία ζωής. Μετά από καιρό το τηλέφωνο στο δωμάτιο του μοτέλ χτύπησε και το σήκωσε ο Τομ Γουέιτς. Από την άλλη γραμμή άκουσε τον Chuck E. να του λέει ότι βρίσκεται στο Ντένβερ του Κολοράντο και θα μείνει εκεί γιατί είναι πολύ ερωτευμένος με μια κοπέλα που γνώρισε.  Αποσβολωμένος με το ακουστικό στο χέρι ξεστόμισε τη φράση: «Chuck E.’s in love !!!». Την οποία αμέσως άρπαξε η Ρίκι Λι Τζόουνς για να γράψει αυτό το τραγουδάκι, που ανοίγει τον εμβληματικό πρώτο δίσκο της, που είχε τίτλο το όνομά της και πούλησε 2 εκ. αντίτυπα, αριθμός εξαιρετικός για πρωτοεμφανιζόμενο στη δισκογραφία καλλιτέχνη.

Ο δίσκος αυτός είναι εξαιρετικά αναγνωρίσιμος από το εξώφυλλό του, με τη φωτογραφία του Νόρμαν Σεφ. Αλλά και το περιεχόμενο δεν πάει πίσω. Μια ατμόσφαιρα μελαγχολίας, περιπλάνησης, ανάμνησης («Coolsville», «Last Chance Texaco», «Night Train», «Company») αλλά και γιορτινής διάθεσης σε τζαζ καταγώγια, που αναδύεται από τραγούδια όπως το «Easy Money», το «Danny’s All-Star Joint» και το «Weasel And The White Boys Cool». Ονειρεμένο το μουσικό καστ, που τη συνοδεύει. Δεν ξέρω πόσοι νέοι καλλιτέχνες είχαν την τύχη στο ντεμπούτο τους να τους συνοδεύουν διάσημοι μουσικοί, όπως ο Μάικλ ΜακΝτόναλντ, ο Στηβ Γκάντ, ο Τζεφ Πορκάρο, ο Τομ Σκοτ και φυσικά δύο ογκόλιθοι, όπως ο Ράντι Νιούμαν και ο Ντόκτορ Τζον (μια φιλία, που κράτησε μέχρι το θάνατό του Ντόκτορ Τζον πριν από λίγους μήνες). Μια ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου φυλάω ειδικά για το «Young Blood», το τραγούδι, που μου είχε κολλήσει και άκουγα συνέχεια τις πρώτες μου φοιτητικές ημέρες στην Αθήνα (ως … «νέο αίμα», που ήμουν τότε, πολύ ταιριαστός ο τίτλος).

Η σχέση της Ρίκι Λι Τζόουνς με τον Τομ Γουέιτς τελείωσε σχεδόν ταυτόχρονα με την κυκλοφορία του πρώτου της δίσκου. Όπως ακόμη και μέχρι σήμερα δείχνει σε συνεντεύξεις της, δεν έχει ξεπεράσει εντελώς το χωρισμό τους … Αλλά επειδή η ζωή συνεχίζεται, για την ίδια η συνέχεια υπήρξε εντυπωσιακή. Τα επόμενα 40 χρόνια και στα 17 άλμπουμ, που ακολούθησαν, η Ρίκι Λι Τζόουνς απογειώθηκε και έκτοτε περιπλανιέται (μαζί και όσοι την αγαπάμε) σε μουσικά τοπία αξεπέραστης ομορφιάς. Στην γραμμή γυναικών τραγουδοποιών όπως η Τζόνι Μίτσελ και η Λόρα Νάιρο,  η Ρίκι Λι Τζόουνς πήγε τη μουσική αυτή πολλά βήματα πιο πέρα. Ακολούθησαν δίσκοι με ασύλληπτη συνθετική αρτιότητα και άποψη όπως το (πολυαγαπημένο) «Pirates» αλλά και τα «»Magazine», «Flying Cowboys», «Pop Pop». Ποτέ δε φοβήθηκε να πειραματιστεί και να αγγίξει νέα πράγματα. Στους δίσκους της βρίσκει κανείς τραγούδια ρέγκε, κάντρι, μπίμποπ, σουίνγκ, θαυμάσιες διασκευές ροκ τραγουδιών και φυσικά υπέροχες μπαλάντες. Δεν ήταν εύκολα για την ίδια όλα αυτά τα χρόνια. Για ένα διάστημα έζησε στη Γαλλία, όπου παντρεύτηκε , απέκτησε μια κόρη και χώρισε. Πάλεψε για σχεδόν μια δεκαετία με διαφόρων ειδών σκοτάδια και δαίμονες και νίκησε κατά κράτος. Σήμερα, το κορίτσι με τον κόκκινο μπερέ είναι πιο ζωντανό και δημιουργικό από ποτέ. Του οφείλω πάρα πολλά με όρους αναμνήσεων ζωής και μουσικής εμπειρίας, όπως αυτό εδώ το αξεπέραστο αριστούργημα:

 

«Close To You»: ‘Ενα τραγούδι για την αιωνιότητα

Άκουσα για πρώτη φορά τη φωνή της Κάρεν Κάρπεντερ στο ραδιόφωνο ένα χειμωνιάτικο βράδυ πριν από πάρα πολλά χρόνια. Με τη βροχή έξω να πέφτει ρυθμικά και τα φώτα κλειστά η εμπειρία είχε όλα τα χαρακτηριστικά μιας αισθητικής «Αποκάλυψης». Μια φωνή αψεγάδιαστη, όσο έπρεπε κρυστάλλινη, όσο έπρεπε εύθραυστη, όσο έπρεπε εκφραστική. Η μουσική από εκείνες, που μένουν για πάντα μαζί σου, υποβλητική και ταπεινή ταυτόχρονα. Οι στίχοι με μια αφοπλιστική αθωότητα αλλά και μια ερωτική ένταση να υφέρπει. Από τα ερτζιανά κατευθείαν στην ψυχή ΑΥΤΟ το τραγούδι. Όταν είσαι έφηβος και ερωτευμένος και ακούς κάτι τέτοιο, είναι πολύ εύκολο να μείνεις αποσβολωμένος.  Όπως διαπίστωσα αργότερα και μέχρι σήμερα η μαγεία του «Close To You» έχει καταλάβει εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, κάνοντάς το ένα από τα 100 σημαντικότερα τραγούδια στην ιστορία της μουσικής.

They_Long_to_Be_Close_to_You_by_The_Carpenters_7-inch_US_vinyl_single

Οι στίχοι του τραγουδιού μιλούν για ένα αγόρι, μπορεί όμως (και έχει γίνει) αλλάζοντας τη φράση «all the girls in town» με το «all the boys in town» να χρησιμοποιηθεί και για ένα κορίτσι. Και ιδού πως με λίγα λόγια ο Χαλ Ντέιβιντ έγραψε αυτούς τους στίχους για την αιωνιότητα.

Why do birds suddenly appear
Every time you are near?
Just like me,
They long to be
Close to you.Why do stars fall down from the sky
Every time you walk by?
Just like me,
They long to be
Close to you.On the day that you were born the angels got together
And decided to create a dream come true.
So, they sprinkled moon dust in your hair of gold
And star light in your eyes of blue.

That is why all the girls in town
Follow you all around.
Just like me,
They long to be
Close to you.

On the day that you were born the angels got together
And decided to create a dream come true.
So, they sprinkled moon dust in your hair of gold
And star light in your eyes of blue.

That is why all the girls in town
Follow you all around.
Just like me,
They long to be
Close to you.

Just like me,
They long to be
Close to you.

Why? Close to you
Why? Close to you
Ha, close to you
Why? Close to you

 

αρχείο λήψης
Μπερτ Μπάκαρακ (1928 – ) και  Χαλ Ντέιβιντ (1921-2012)

Είναι δημιούργημα του αξεπέραστου ντουέτου Μπερτ Μπάκαρακ (συνθέτης) και Χαλ Ντέιβιντ (στιχουργός). Αυτοί οι δύο έχουν σκαρώσει καμιά εκατοστή σούπερ επιτυχίες, που έχουν μείνει στην ιστορία της ποπ μουσικής. Θα ξημερώσουμε αν αρχίσουμε την απαρίθμησή τους, γι’αυτό ενδεικτικά αναφέρω τα «I Say A Little Prayer», «Raindrops Keep Falling On My Head», «The Look Of Love», «What’s New Pussycat ?», «What The World Needs Is Love», «Walk On By»  κ.λ.π., κ.λ.π.  Μούσα των Μπάκαρακ-Ντέιβιντ υπήρξε η Ντιον Γουόργουικ, που συνέδεσε τη μεγάλη της καριέρα σχεδόν απόλυτα με τα τραγούδια τους.

burt-bacharach-piano-musi-404108
Μπερτ Μπάκαρακ

Το «Close To You» ηχογραφήθηκε πρώτη φορά το 1963 με ερμηνευτή τον ηθοποιό Ρίτσαρντ Τσάμπερλεν (!) αλλά πέρασε απαρατήρητο. Φυσικά μετά το τραγούδησε η Ντιόν Γουόργουικ (1964) και την ίδια χρονιά η άλλη Μούσα των Μπάκαρακ-Ντέιβιντ η Ντάστι Σπρίνγκφιλντ. Τζίφος και πάλι. Ο Μπέρτ Μπάκαρακ έφθασε στο σημείο να το τραγουδήσει και ο ίδιος αλλά ξανά χωρίς αποτέλεσμα. Λες και αυτό το αριστούργημα περίμενε την ιδανική του ερμηνεία. Που ήρθε τελικά τη χρονιά του 1970 από το συγκρότημα των Κάρπεντερς.

Carpenters-web-optimised-1000

Ο Ρίτσαρντ και η αδελφή του Κάρεν Κάρπεντερ είχαν ξεκινήσει στη δεκαετία του ’60 τη μεγάλη τους πορεία στην ποπ μουσική. Ο Ρίτσαρντ εξαιρετικός συνθέτης, ενορχηστρωτής και πιανίστας. Η Κάρεν σπουδαία ντράμερ, αλλά το φόρτε της ήταν το μικρόφωνο. Προικισμένη με μια θεϊκή φωνή κυριολεκτικά μεταμόρφωνε οτιδήποτε τραγουδούσε σε χρυσάφι, με λάμψη αλλά και ερμηνευτικό βάθος. Κουμάντο στην ενορχήστρωση του «Close To You» έκανε ο Ρίτσαρντ, που ενέπλεξε στην ηχογράφηση την περίφημη ομάδα μουσικών «Wrecking Crew». Είχε ακόμη την έμπνευση να βάλει και ένα μικρό πέρασμα με τρομπέτα, το οποίο ανέλαβε ο σπουδαίος τρομπετίστας Τσακ Φίντλεϊ. Όλοι βέβαια νόμιζαν ότι η τρομπέτα ήταν εκείνη του Χερμπ Άλπερτ (πολύ λογικό, καθώς ήταν ο εμβληματικός συνεργάτης  των Μπάκαρακ-Ντέιβιντ), αλλά και ο Χερμπ Άλπερτ συμμετείχε αφού ήταν (και είναι ακόμη) ο ένας από τους δύο ιδιοκτήτες της δισκογραφικής εταιρείας που κυκλοφόρησε την ηχογράφηση (A & M Records).

H επιτυχία των Κάρπεντερς με το τραγούδι αυτό ήταν μυθική. Αποτελεί φυσικά το απόγειο της τεράστιας καριέρας τους. Είναι κρίμα που η Κάρεν έφυγε από τη ζωή μόλις στα 31 της χτυπημένη από τη νόσο της νευρικής ανορεξίας. Η μουσική έχασε μια απίστευτη φωνή. Ωστόσο, στο σύντομο περάσμά της μας άφησε εντυπωσιακά πολλά αριστουργήματα για να έχουμε και να πορευόμαστε με αυτά. Αμέτρητοι μεταγενέστεροι καλλιτέχνες την αναφέρουν ως επιρροή ανάμεσά τους μουσικοί, που δεν θα περίμενε κανείς, όπως ο Νικ Κέιβ. Οι διασκευές του «Close To You» πλησιάζουν τις εκατό και έχει μεταφραστεί σε είκοσι γλώσσες. Και όποτε βρέχει σιγανά μέσα τη χειμωνιάτικη νύχτα ξεκινά μέσα στο μυαλό μου το «Why do birds suddenly appear….»

 

Το βάρος της απόφασης και της ευθύνης.

FRANCE.-Normandy.-June-6th-1944.-Landing-of-the-American-troops-on-Omaha-Beach.
Φωτογραφία του Ρόμπερτ Κάπα από την απόβαση στη Νορμανδία.

Κάθε χρόνο τέτοια ημέρα, ιστοριοδίφης ων, ο νους μου πηγαίνει στην Απόβαση στη Νορμανδία. Υπάρχουν αμέτρητες ιστορίες γύρω από την περίφημη «D-Day». Μια από τις αγαπημένες μου είναι αυτή, που αναφέρει ο Άντονι Μπίβορ στο ομώνυμο βιβλίο του: εκείνη την ημέρα, στις 6 Ιουνίου 1944, μια νεαρή Γαλλίδα είχε βγει πρωινή βόλτα στην εξοχή με το ποδήλατό της, όταν ξαφνικά άρχισε να βρέχει γύρω της βόμβες και σφαίρες. Από αυτή την κόλαση την έσωσε ένας Αμερικανός αλεξιπτωτιστής, που βρέθηκε εκεί κοντά. Από εκεί και μετά η εξέλιξη ήταν ότι η νεαρή Γαλλίδα και ο Αμερικανός στρατιώτης παντρεύτηκαν και έζησαν ευτυχισμένοι την υπόλοιπη ζωή τους. Δεν ήταν όμως για όλους καλό το τέλος της περιπέτειας. Εκατοντάδες χιλιάδες στρατιώτες και πολίτες έχασαν τη ζωή τους σε αυτή την κολοσσιαία πολεμική επιχείρηση. Ένα πολύ ρεαλιστικό μέτρο του τι συνέβη δίνει ο Στήβεν Σπίλμπεργκ στη γνωστή ταινία του «Η Διάσωση του Στρατιώτη Ράιαν», όπου περιλαμβάνονται σκηνές για … γερά στομάχια. Πέρα από αυτά, συχνά σκέφτομαι δύο περιπτώσεις, όπου ελήφθησαν αποφάσεις στην ιστορική αυτή συγκυρία, που απαιτούσαν πολύ γερά κότσια. Πως είναι άραγε να ξέρεις ότι από εσένα και μόνο, από τις αποφάσεις σου και την ορθή κρίση σου κρίνονται οι ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων; Πόσο βαρύ μπορεί να είναι αυτό το φορτίο στους ώμους ενός ανθρώπου; Οι περισσότεροι από εμάς -σχεδόν όλοι- δεν πρόκειται ποτέ να βρεθούμε σε μια τέτοια οριακή κατάσταση και ευτυχώς φυσικά. Εκείνες τις ημέρες όμως πριν από 75 χρόνια κάποιοι άνθρωποι πήραν τέτοιες αποφάσεις, που έκριναν την πορεία της ιστορίας.

dday-mulberry-harbours-900

Στο επιτελείο των Συμμάχων, που ήταν εγκατεστημένο στη νότια Αγγλία κομβικής σημασίας ήταν η μετεωρολογική υπηρεσία. Στελεχωμένη με επιστήμονες από διάφορες χώρες αποτελούσε συχνά ένα πεδίο διαφωνιών μεταξύ τους με θέμα τις εξελίξεις του καιρού και κυρίως πότε θα ήταν οι καιρικές συνθήκες κατάλληλες για να ξεκινήσει η απόβαση. Στην πραγματικότητα υπήρχαν δύο ομάδες. Η πρώτη αποτελούνταν κυρίως από Αμερικανούς, προερχόμενους από τα φημισμένα πανεπιστήμια των ΗΠΑ με κορυφαία επιστημονική κατάρτιση αλλά ελάχιστη πρακτική εμπειρία. Η δεύτερη περιλάμβανε κυρίως Βρετανούς και Νορβηγούς, οι οποίοι μπορεί να μην είχαν πτυχία από το Χάρβαρντ και το Γέηλ, είχαν φάει όμως με το κουτάλι τις σφοδρές κακοκαιρίες της Βόρειας Θάλασσας και της Μάγχης.

Ddayweather
Το μετεωρολογικό δελτίο της D-Day (6.6.44)

Οι πρώτοι ήταν πεπεισμένοι ότι η κατάλληλη ημέρα ήταν η 5η Ιουνίου 1944. Οι άλλοι είχαν τις αμφιβολίες τους καθώς ο καιρός ήταν εξαιρετικά ευμετάβλητος, όπως συνήθως σε αυτά τα γεωγραφικά πλάτη στις αρχές Ιουνίου. Ο αρχιστράτηγος Αϊζενχάουερ αν και Αμερικανός ο ίδιος, αποφάσισε να εμπιστευτεί την κρίση της δεύτερης ομάδας, που απέρριπτε την 5η Ιουνίου. Επικεφαλής των μετεωρολόγων αυτών ο Βρετανός Τζέημς Σταγκ και ο Νορβηγός Σβέρε Πέτερσεν, τους οποίους και κάλεσε στο τελικό πολεμικό συμβούλιο. Δεν θα ήθελα να είμαι στη θέση αυτών των ανθρώπων. Παραταύτα το «πήραν πάνω τους » και είπαν ότι έβλεπαν τις επόμενες ώρες ένα άνοιγμα λίγων ωρών στον καιρό και μέσα σε αυτές θα μπορούσε να ξεκινήσει η επιχείρηση.

James_stagg120
Τζέημς Σταγκ

220px-Sverre_Petterssen
Σβέρε Πέτερσεν

Η ιστορία τους δικαίωσε. Εάν η απόβαση είχε γίνει με τον καιρό της 5ης Ιουνίου θα είχε αποτύχει, όπως το ίδιο θα είχε συμβεί και με την εναλλακτική ημερομηνία που πρότειναν οι ψηλομύτηδες των αμερικανικών πανεπιστημίων, την 19η Ιουνίου, όταν επικράτησε στη Μάγχη η χειρότερη τρικυμία της δεκαετίας εκείνης…

battles9

Όσο για τον Ντουάιτ Αϊζενχάουερ ως επικεφαλής αρχιστράτηγος είχε το δικό του ασήκωτο βάρος ευθύνης. Ο ίδιος είχε τη τελευταία λέξη για να ξεκινήσει μια επιχείρηση που ενέπλεκε 1,5 εκατομμύριο στρατιώτες στέλνοντας πολλούς εξ αυτών στο θάνατο. Γύρω του στο επιτελείο, μορφές όπως ο στρατάρχης Μοντγκόμερι, μεγαλομανής και φιγουρατζής, ο αιώνιος Ντε Γκωλ, που νόμιζε ότι διοικούσε τους πάντες χωρίς να έχει στην ουσία δικό του στράτευμα, ο Τζωρτζ Πάττον, ριψοκίνδυνος και ορμητικός μέχρι παράνοιας και ούτω καθεξής… Όλοι αυτοί όμως στην κρίσιμη στιγμή λίγο πριν τα αποβατικά ξεκινήσουν για τις κολασμένες ακτές της Νορμανδίας κρύφτηκαν και ζήτησαν σαν συνεσταλμένα γατάκια από τον Αϊζενχάουερ να υπογράψει ένα έγγραφο, στο οποίο να αναλαμβάνει προσωπικά σε περίπτωση αποτυχίας την πλήρη και αποκλειστική ευθύνη για αυτή. Ο Άικ αναλαμβάνοντας την ευθύνη, πάνω σε ένα πρόχειρο κομμάτι χαρτί έγραψε αυτό το κείμενο, που θα έμενε στην ιστορία ως το έγγραφο «Σε περίπτωση αποτυχίας…» («In case of failure»).

4fcf8336eab8ea934c000003-750

Γράφοντάς το πρέπει να ήταν πολύ ταραγμένος, συναισθανόμενος το βάρος της στιγμής και της δικής του ευθύνης και αυτό φαίνεται ότι έγραψε μέσα στην ταραχή του ως ημερομηνία 5 Ιουλίου αντί 5 Ιουνίου… Αμέσως μετά βγήκε έξω και με απλανές βλέμμα ζήτησε από τον οδηγό του ένα τσιγάρο. Λεπτομέρεια: ο Αϊζενχάουερ δεν ήταν καπνιστής… και με το τσιγάρο αναμμένο κατευθύνθηκε σε μια παρέα Αμερικανών στρατιωτών και έπιασε κουβέντα μαζί τους για να χαλαρώσει, ανακαλύπτοντας μάλιστα ότι κατάγονταν, όπως και ο ίδιος, από το Τέξας.

I55WKMARTNDFNLTMNJ5KMRB6MI

Δύο οριακές αποφάσεις έκριναν την ιστορία. Η λήψη σωστών αποφάσεων είναι για τον καθένα μας ζητούμενο και αρκετές φορές είναι οριακές και σημαντικές στο μέτρο που μας αναλογεί. Πόσοι έχουμε το σθένος να τις πάρουμε και να τις υποστηρίξουμε; Ακόμη περισσότερο, πόσο έτοιμοι είμαστε να πάρουμε στους ώμους μας μεγάλες ευθύνες και να τις αποδεχθούμε; Η απάντηση εκκρεμεί και θα εκκρεμεί όσο υπάρχουν άνθρωποι.

Για όλα φταίει μια γκοφρέτα…

c4ca4238a0b923820dcc509a6f75849b-417

Yπήρχε μια προνεωτερική εποχή, στην οποία έζησα ως παιδί. Τότε λοιπόν κάποια προϊόντα ευρείας κατανάλωσης όλως περιέργως μας έβαζαν στον κόσμο της γνώσης με τις προσφορές τους. Θυμάμαι κουπόνια σε απορρυπαντικά με τα οποία έπαιρνες θαυμάσια εικονογραφημένα βιβλία, πραγματικούς θησαυρούς γνώσης για εμάς τα παιδιά. Αλλά και ζαχαρωτά, σοκολάτες, γκοφρέτες όπου μάζευες χαρτάκια για να συμπληρώσεις άλμπουμ με ζώα, σημαίες, εθνικές ενδυμασίες, ιστορικά γεγονότα και βεβαίως με ποδοσφαιριστές (όπως ελέω του ιταλικού πολυεθνικού κολοσσού Panini γίνεται και σήμερα σε πολύ ιλουστρασιόν εκδοχή όμως-καμία σχέση με τα δικά μας άλμπουμ).

melo

Το … ψώνιο μου με τη γεωγραφία χρονολογείται από τότε και ειδικότερα από δύο άλμπουμ της πάλαι ποτέ κραταιάς εταιρείας ζαχαρωτών ΜΕΛΟ, που εδώ και δεκαετίες έχει κλείσει. Η ΜΕΛΟ, για την ιστορία, κυκλοφορούσε κυρίως σοκολάτες και γκοφρέτες, όμως το αξεπέραστο προϊόν της ήταν η καραμέλα μανταρίνι. Στις γκοφρέτες έβρισκες χαρτάκια με εθνικές ενδυμασίες, σημαίες και διάφορα στοιχεία για κάθε χώρα και τα κολλούσες στο άλμπουμ που έπαιρνες από το περίπτερο. Το συνολικό αποτέλεσμα (με την αισθητική της εποχής φυσικά) ήταν συναρπαστικό για το παιδικό μου μυαλό, που έπαιρνε φωτιά κάνοντας νοερά ταξίδια σε όλο τον κόσμο. Εκτός από το άλμπουμ με τις εθνικές ενδυμασίες, είχε κυκλοφορήσει επίσης άλλη μια σειρά γκοφρέτας, όπου σε κάθε σελίδα κολλώντας τα χαρτάκια εμφανιζόταν ένα καταπληκτικό έγχρωμο παζλ με σκηνές από τη ζωή σε διάφορες χώρες. Από αυτή η σειρά της ΜΕΛΟ όσο και αν έψαξα στο διαδίκτυο δε βρήκα τίποτε και έτσι τη διατηρώ μόνο στη μνήμη μου, πολύ έντονα. Και τα δύο αυτά άλμπουμ, τα οποία είχα σχεδόν ολοκληρώσει, δυστυχώς χάθηκαν σε διάφορες οικογενειακές μετακομίσεις, έκαναν όμως καλά τη δουλειά τους σε ό,τι με αφορά τουλάχιστον.

3

Πριν από αρκετές δεκαετίες η γεωγραφία διδασκόταν στα σχολεία με τρόπο σοβαρό και συστηματικό και βοηθούσε όποιον ήθελε να έχει μια τέτοια στέρεη γνώση να την αποκτήσει και να τη διευρύνει στη συνέχεια μόνος του. Η βασική δομή της διδασκαλίας ήταν: η Ελλάδα, η Ευρώπη, ο Κόσμος. Στο Δημοτικό διδασκόμαστε έναν προς έναν όλους τους νομούς της Ελλάδας μέσα σε μια χρονιά και φυσικά τα της χώρας μας συνολικά (όρη, ποτάμια, κόλποι, πεδιάδες, πόλεις, παραγωγή, πληθυσμός κ.λ.π.). Αντίστοιχα στην επόμενη τάξη αναλυτικά για όλες της χώρες της Ευρώπης και τέλος για τις λοιπές ηπείρους, όπου λόγω πληθώρας των χωρών γινόταν πιο περιορισμένες αναφορές ανά χώρα. Στο μάθημα μπορεί να σου ζητούσε ο δάσκαλος ή ο καθηγητής να πεις τις μεγαλύτερες πόλεις της Ισπανίας, τα κυριότερα βουνά της Κίνας, τους μεγαλύτερους ποταμούς της Νότιας Αμερικής, τον πληθυσμό του Ιράν, την πρωτεύουσα της Μαδαγασκάρης κ.ο.κ. Όλα αυτά έπρεπε να ξέρεις να τα δείξεις στο χάρτη και  να έχεις συνειδητοποιήσει που βρίσκονται.

pexels-photo-269850

Στην τάξη υπήρχαν για το μάθημα μεγάλοι χάρτες της Ελλάδας, της Ευρώπης, των Ηπείρων της Γης, πολιτικοί, που έδειχναν τις χώρες με τα σύνορά τους και τις πόλεις και γεωφυσικοί, που εμφάνιζαν τα βουνά, τα ποτάμια, τις πεδιάδες, τις λίμνες κ.λ.π. Για το μάθημα στο σπίτι προετοιμάζαμε εκτός από τη μελέτη του μαθήματος και δικούς μας χάρτες για το μάθημα της ημέρας, σε μπλοκ ιχνογραφίας με τη μέθοδο του «ξεπατικώματος», που ήταν ομολογουμένως αρκετά απαιτητική, από την άλλη αν είχες όρεξη, μπορούσες να βγάλεις με αυτή ένα μικρό κομψοτέχνημα δικής σου κατασκευής.

p1120102.jpg.f670b50ca432f5f4f7b7976482466f74

Στα μεταγενέστερα χρόνια τα πράγματα άλλαξαν τόσο στη διδασκαλία της γεωγραφίας όσο και άλλων μαθημάτων από αυτά που κάποτε χαρακτηρίζονταν (πολύ κακώς) ως «δευτερεύοντα» (ιστορία, θρησκευτικά, τεχνικά, ζωολογία, φυτολογία, μουσική, κ.λ.π.). Η διδασκαλία της γεωγραφίας, όπως περιγράφηκε πιο πάνω, φαίνεται ότι ήταν πολύ … καταπιεστική και στο πλαίσιο της φιλοσοφίας της «ήσσονος προσπαθείας», που γενικότερα επικράτησε και μέχρι σήμερα εξελίσσεται, η γεωγραφία έχει γίνει ένα φάντασμα χωρίς ουσία και νόημα (κατά την άποψή μου πάντα). Κατανοοώ και επικροτώ απόλυτα την ανάγκη της διδασκαλίας της περιβαλλοντικής συνείδησης και της οικολογίας. Αυτό όμως οφείλει να είναι ένα ξεχωριστό μάθημα με σπουδαίο πεδίο πρακτικής εφαρμογής από τα παιδιά (ανακύκλωση κ.λ.π.).  Όμως, αν δει κανείς τα σχολικά βιβλία της γεωγραφίας σήμερα μοιάζουν περισσότερο με εγχειρίδια οικολογίας παρά γεωγραφίας. Νομίζω όμως, πως για να σώσουμε τον πλανήτη, πρέπει πρώτα να τον γνωρίζουμε.

post-3960-1222417603

Οι αγεωγράφητοι άνθρωποι είναι πια συντριπτική πλειοψηφία και σχεδόν το σύνολο των νέων ανθρώπων, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και παγκοσμίως. Είναι πραγματικά κρίμα, γιατί σήμερα με τα μέσα που υπάρχουν μέσω του διαδικτύου θα μπορούσε η διδασκαλία της γεωγραφίας να γίνει τρομερά ενδιαφέρουσα και διασκεδαστική. Πρέπει να αναγνωρίσω ότι, όπως λέει και μια φίλη μου από την Αγγλία, συνταξιούχος πλέον καθηγήτρια γεωγραφίας, η γεωγραφία είναι κάτι που είτε το λατρεύεις, είτε το απεχθάνεσαι. Η γεωγραφική γνώση έχει όμως σπουδαία οφέλη. Γνωρίζεις τον κόσμο γύρω σου κοντά και μακριά. Εννοείται ότι κάνεις καλύτερα και πιο ουσιαστικά ταξίδια πραγματικά ή νοερά. Κατανοείς πληρέστερα την ιστορία, τις πολιτικές εξελίξεις, τις αλλαγές στο περιβάλλον, ακόμη και τη νοοτροπία των ανθρώπων από άλλες χώρες.

melo_0004

Εμείς πάλι της … πολλής γεωγραφίας έχουμε άλλα προβλήματα σήμερα, καθώς προσπαθούμε να αφομοιώσουμε όσο περισσότερα πράγματα μπορούμε από την πλημμυρίδα των πληροφοριών, που βρίσκουμε στο διαδίκτυο. Εφαρμογές όπως το Google Earth μας πάνε -κυριολεκτικά- παντού στον κόσμο. Μας λύνονται τρελές απορίες, όπως εκείνη που είχα: «πως είναι το (περίπου) τριεθνές σημείο Ρωσίας-Κίνας-Βόρειας Κορέας ;»  Εκτός αυτού μας απασχολεί η λύση όλο και πιο εξεζητημένων και διεστραμμένων γεωγραφικών κουίζ, που κάποιοι πιο τρελαμένοι από εμάς έχουν σκαρώσει …

melo_0003

Στην περίπτωσή μου, για όλα αυτά ομολογώ ότι φταίει μια γκοφρέτα. Δυστυχώς, οι σημερινές γκοφρέτες έχουν μόνο το γλύκισμα μέσα και τίποτε περισσότερο …

 

 

Πέντε στίχοι για το χρόνο

«Why do we give up our hearts to the past and why must we grow up so fast ?»                               Eagles «Pretty Maids All In A Row» ( από το «Hotel California»-1977)

«Who knows where the time goes ?»                                                                                                                        Sandy Denny (από το «All Our Own Work» -1973)

χρονος-2

Θα μπορούσαμε να γεμίσουμε τόμους με υπέροχους στίχους σαν τους παραπάνω, που ασχολούνται με το χρόνο. Κάθε μορφής τέχνη έχει εξαντλητικά καλύψει το μυστήριο του χρόνου. Αλλά πρωτίστως η επιστήμη της φυσικής είναι αυτή που βρίσκεται στην αιχμή της έρευνας για το μέγεθος αυτό. Η ίδια η ύπαρξη του χρόνου έχει αμφισβητηθεί. Λένε μερικοί επιστήμονες πως δεν υπάρχει αλλά έχει δημιουργηθεί από τους ανθρώπους για να οργανώνουν τη ζωή τους. Πως μόνοι μας βάλαμε τους εαυτούς μας σε κουτάκια ανάλογα με την κίνηση της Γης, του Ήλιου και της Σελήνης για να ξέρουμε τι μας γίνεται. Γίγαντες της επιστήμης όπως ο Άλμπερτ Αινστάιν και ο Στήβεν Χώκινγκ βασίζουν τις θεωρίες τους στο χρόνο συνδέοντας τον με το χώρο στο διάστημα, δημιουργώντας ένα νέο μέγεθος, το χωροχρόνο, που μοιάζει στις γραφικές παραστάσεις με τεντωμένο ύφασμα.

Image converted using ifftoany

Η ύπαρξη του χρόνου μπορεί να αμφισβητείται και να ερευνάται, εκείνο όμως που σίγουρα βλέπουμε είναι οι συνέπειες από το πέρασμά του. Τις διαπιστώνουμε στο σώμα και το πνεύμα μας και σε εκείνα των άλλων, στην αλλαγή των τοπίων, στη μεταβολή του κλίματος, στο ρου της ιστορίας, στις γεννήσεις και στους θανάτους. Ο χρόνος αδυσώπητα κινείται γραμμικά προς μια κατεύθυνση, εκείνη του μέλλοντος. Εμείς είμαστε για μια στιγμή στη διάσταση του παρόντος, που την επόμενη στιγμή είναι ήδη παρελθόν και πάει λέγοντας. Πριν από αρκετά χρόνια, είχα γοητευτεί από τον Ηράκλειτο, το μοναδικό εκείνο «σκοτεινό» φιλόσοσοφο της αρχαιότητας, που δε μοιάζει με κανέναν άλλο, ίσως επειδή εισάγει στην ελληνική σκέψη την παράταιρη γι’αυτή έννοια της αέναης μεταβολής των πάντων («Τα πάντα ρει και ουδέν μένει..»).  Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ρητά του Ηρακλείτου είναι επίσης το «Ποταμώ ουκ έστιν εμβήναι δις τω αυτώ» (Δε μπορείς να μπεις δυο φορές στο ίδιο ποτάμι), καθώς το νερό στο οποίο μπήκες μέσα την πρώτη φορά έχει φύγει, έχει πάει πιο κάτω και το ποτάμι της δεύτερης φοράς είναι πια άλλο. Έτσι και ο χρόνος, εξάλλου μια από τις πιο συνηθισμένες του παρομοιώσεις είναι «το ποτάμι του χρόνου».

83602-ce97cea1ce91ce9ace9bce95ce99cea4ce9fcea3

Πάντα η αναδίφηση του παρελθόντος αλλά και η προσπάθεια για πρόβλεψη του μέλλοντος ήταν βασικές έγνοιες των ανθρώπων. Με την έλευση του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει εκτιναχθεί το πρώτο από τα δύο αυτά φαινόμενα. Αναρίθμητες ομάδες ασχολούνται με αναρτήσεις φωτογραφιών από το παρελθόν σε μια προσπάθεια ανάδειξης και διάσωσής του σε επίπεδο χωριών, πόλεων, συλλόγων, επαγγελμάτων, συνηθειών, ιστορικών γεγονότων. Ένας θαυμαστός πλούτος εικόνων και γνώσεων μας διακτινίζει κυριολεκτικά σε τόπους και εποχές, που απλώς είχαμε (ή δεν είχαμε) ακούσει την ύπαρξή τους, αλλά και σε τόπους και εποχές, που ζήσαμε οι ίδιοι, προκαλώντας μας ένα υπέροχο αίσθημα «deja vu». Έτσι, απολαμβάνω ιδιαίτερα τη συμμετοχή μου σε ομάδες με παλιές φωτογραφίες από την πόλη που γεννήθηκα, το Αγρίνιο, την πόλη που μεγάλωσα, τα Ιωάννινα και την πόλη που έζησα τα φοιτητικά μου χρόνια, την Αθήνα. Ακόμη ομάδες ανθρώπων με απίστευτες, εμβριθείς γνώσεις και φωτογραφικά τεκμήρια για ένα θέμα που με ενδιαφέρει ιδιαίτερα, τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο. Είναι αυτή η αναζήτηση του παρελθόντος ένα αναγκαίο εργαλείο αυτοπροσδιορισμού ή μήπως μια μόδα; Για κάποιους όπως βλέπω είναι έργο ζωής αν κρίνω από τα καταπληκτικά αρχεία που διαθέτουν και αναρτούν και αυτό είναι θαυμάσιο. Προσωπικά θεωρώ τη γνώση του παρελθόντος σπουδαίο στήριγμα για το μέλλον. Πάντα όμως ελλοχεύει η παγίδα να θαφτείς στο παρελθόν, που νοσταλγείς τόσο και να μην ξανοιχτείς στο μέλλον, όπως πρέπει. Το λέει εξάλλου ξεκάθαρα ο Νηλ Γιάνγκ στο «Ambulance Blues»:

 «It’s easy to get buried in the past, when you try to make a good thing last…».  

chronos

Και το μέλλον; Πάμε και βλέπουμε… Είναι (και πάντα ήταν) τόσο άδηλο και απρόβλεπτο, τόσο για το καλό όσο (κυρίως) για το κακό. Άσε που είναι και μακριά, οπότε ας ζούμε το σήμερα με ένταση και ουσία πράξεων και συναισθημάτων καλύτερα κι ας κάνουμε και κανένα λάθος στην πορεία. Κλείνοντας θα επικαλεστώ δύο ακόμη αγαπημένους στίχους:

The past is a fact, the present a mistake and the future we always live too late    

έλεγε ο Πωλ «Modfather» Ουέλλερ στο υπέροχο «My ever changing moods» και βεβαίως ο μέγιστος Πρινς, που κλείνοντας πονηρά και σκαμπρόζικα το μάτι στο «New Position» μας προτρέπει να είμαστε τολμηροί στην αντιμετώπιση του μέλλοντος, λέγοντάς μας :                                             

«Let’s go fishing in the river, the river of life…»       

2020-PUBLICIDAD